1
列傳七十覺羅武默訥舒蘭拉錫拉錫子旺札爾孫博靈阿圖理琛何國宗覺羅武默訥,正黃旗人,景祖第三兄索長阿四世孫也。 順治四年,授世職拖沙喇哈番,累進三等阿達哈哈番,擢一等侍衛。 康熙六年,授內大臣,管佐領。 十六年,命偕侍衛費耀色、塞護禮、索鼐瞻禮長白山,諭曰:「長白山祖宗發祥之地,爾等赴吉林,選識路之人,瞻視行禮,並巡視寧古塔諸處,於大暑前馳驛速往。 」五月己卯,武默訥等發京師; 己丑,至盛京,東行; 戊戌,至吉林。 詢土人,無知長白山路者。 得舊居額赫訥殷獵戶岱穆布魯,言其父曾獵長白山麓,負鹿歸,道經三宿,似去額赫訥殷不遠。 自吉林至額赫訥殷,陸行十日,舟行幾倍之。 寧古塔將軍巴海令運米十七艘詣額赫訥殷,先發,並令協領薩布素護武默訥等行。 六月丁未,武默訥等攜三月糧,陸行經溫德亨河、庫埒訥嶺、奇爾薩河、布爾堪河、納丹弗埒城、輝發江、法河、卓隆鄂河,抵訥殷江乾,米亦至。 乃乘小舟,與薩布素分道行,溯訥殷江逆流上。 丙寅,會於額赫訥殷。 一望深林無路,薩布素率眾前行,伐木開道。 遣人還告:行三十里,得一山,升其巔,緣木而望,長白山乃在百餘里外,片片白光如積玉,視之甚晰。 戊辰,武默訥前行。 己巳,遇薩布素於林中。 壬申黎明,大霧,莫辨山所向。 聞鶴唳,尋聲往,遇鹿蹊,循行至山麓,見周遭密林,中間平迤圓繞,有草無木。 前臨小林,盡處有白樺木,整若栽植,及旋行林外,仍瀰漫無所見。 跪誦敕旨,拜畢,霧開,峰巒歷歷在目,登陟有路。 遙望之,山修而扈,既近,則堂平而宇圜,向所睹積玉光,冰雪所凝也。 山峻約百餘裡,巔有池,環以五峰,其四峰臨水拱峙,正南一峰稍低,分列雙闕。 池廣袤約三四十里,夾山澗水噴注,自左流者為松花江,右流者為大小訥殷河,繞山皆平林。 武默訥瞻拜而下。 峰巔群鹿奔逸,僕其七,墜武默訥等前。 時登山者正七人,方乏食,謝山靈賜。 卻行未里許,欻然霧合。 癸酉,還至前望處,終不復見山光。 七月庚辰,至恰庫河,馬疲甚。 甲申,自恰庫河乘舟還,經色克騰、圖伯赫、噶爾漢、噶達渾、薩穆、薩克錫、法克什、多琿諸河,至松花江。 八月丁未,還吉林,巡視寧古塔諸處。 乙丑,還京師。 疏聞,詔封長白山之神,秩祀如五嶽。 十七年,命武默訥齎敕往封,歲時望祭如典禮。 十九年,召入養心殿,命工繪其像以賜。 諭曰:「以此像俾爾子孫世世供享,以昭恩寵。 」二十九年,卒,賜祭葬。 舒蘭,納喇氏,滿洲正紅旗人。 父敦多哩,官刑部侍郎,兼佐領。 坐鞫總督蔡毓榮罪,附和尚書希福從輕比,奪官,戍黑龍江。 舒蘭自理籓院筆帖式遷主事。 康熙三十八年,從侍郎滿丕、都統烏達禪等,招降巴爾瑚三千餘人,安置察哈爾游牧地,編隸佐領。 未幾,巴爾瑚佐領額克圖叛,戕察哈爾副總管阿必達、驍騎校班第,掠馬駝以遁。 上命喀爾喀公錫卜推哈坦等率蒙古兵追剿,舒蘭持檄傳示蒙古諸貝勒台吉,並徵察哈爾、厄魯特兵,從烏達禪會剿,擒其渠。 遷內閣侍讀。 四十年,命偕侍衛拉錫往探河源,諭曰:「河源雖名古爾班索里瑪勒,其發源處人跡罕到。 爾等務窮其源,察視河流自何處入雪山邊內。 凡經流諸處,宜詳閱之。 」四月辛酉,舒蘭等發京師。 五月己亥,至青海。 庚子,至庫庫布拉克。 貝勒色卜騰扎勒與偕行。 六月癸亥,至鄂棱諾爾。 甲子,西行至扎棱諾爾。 鄂棱週二百餘裡,扎棱週三百餘裡,二諾爾距三十里許。 乙丑,至星宿海,蒙古名「鄂敦塔拉」。 星宿海之源,小泉萬億,歷歷如星,眾山環之。 南有山曰古爾班圖勒哈,西南有山曰布瑚珠勒赫,西有山曰巴爾布哈,北有山曰阿克塔齊勒,東北有山曰烏闌都什,蒙古總名曰「庫爾坤」,即崑崙也。 山泉出自古爾班圖勒哈者,為噶爾瑪瑭; 出自巴爾布哈者,為噶爾瑪楚木朗; 出自阿克塔齊勒者,為噶爾瑪沁尼。 三山之泉,溢為三支河,即古爾班索里瑪勒也。 三河東流入扎棱諾爾,扎棱一支入鄂棱諾爾,黃河自鄂棱出。 其他山泉與平地水泉,淵淪縈繞,不可勝數,悉歸黃河東下。 丁卯,舒蘭等自星宿海還,舍故道,循河流東南行。 己巳,登哈爾吉山,見黃河折而東,至庫庫陀羅海山,又南繞薩楚克山,复北流,經巴爾陀羅海山之南。 庚午,達阿木尼瑪勒佔穆遜山,山最高,雲霧蔽之,不可端倪。 蒙古人言長三百餘裡,有九高峰,積冰終古不消。 常雨雪,一月得晴僅三四日。 舒蘭等自此返。 壬申,至錫喇庫特勒,又南過僧庫爾高嶺,更百餘裡,至黃河岸。 見黃河自巴爾陀羅海山東北流,經歸德堡北、達喀山南兩山峽中,流入蘭州。 自京師至星宿海,七千六百餘裡。 寧夏西自松山至星宿海,天氣漸低,地勢漸高,人氣閉塞,行多喘息。 九月,還京師,具疏述所經,並繪圖以進。 上諭廷臣曰:「朕於古今山川名號,雖在邊徼遐荒,必詳考圖籍,廣詢方言,務得其正。 故遣使至崑崙,目擊詳求,載入輿圖。 即如黃河源出西塞外庫爾坤山之東,眾泉渙散,燦如列星,蒙古謂之'鄂敦塔拉',西番謂之'索里瑪勒',中華謂之'星宿海',是為河源。 彙為扎棱、鄂棱二澤。 東南行,折北,復東行,由歸德堡、積石關入蘭州,其原委可得而縷晰也。 」舒蘭累擢內閣學士。 四十五年,命往西藏封拉藏為翊法恭順汗。 回京得風疾,遣太醫診視。 越二年,疾復發,乞休,許解任調治。 五十二年,疾愈,起故官。 是年以萬壽恩典,復其父敦多哩故秩。 尋遷工部侍郎。 未幾,坐事,降三秩調用。 五十九年,卒。 拉錫,圖伯特氏,蒙古正白旗人。 自親軍校三遷二等侍衛,偕舒蘭窮河源,進一等。 雍正初,累擢本旗都統。 以治事明敏,予拜他喇布勒哈番世職,授議政大臣。 拉錫諳習旗務,奏事輒稱旨,累被褒嘉,加授拖沙喇哈番。 四年,以隱匿烏梁海事,盡削官職,降授一等侍衛,管太僕寺卿。 尋仍擢鑲白旗滿洲都統,迭署江寧將軍、天津滿洲水師營都統,授領侍衛內大臣。 卒。 子旺札爾,初授侍衛,襲世職。 使從侍郎阿克敦與噶爾丹定界。 如蘇州、如浙江按事。 累遷鑲白旗滿洲都統、理籓院侍郎、御前大臣。 命赴金川察沿途驛站。 金川平,擢領侍衛內大臣。 卒,諡恪慎。 孫博靈阿,襲世職。 初授侍衛,累遷正藍旗蒙古副都統。 從征金川,攻當噶爾拉,撲碉受創,卒。 贈都統銜,進世職一等輕車都尉,圖形紫光閣。 乾隆四十七年,高宗命侍衛阿彌達詣西寧祭河神,再窮河源。 還奏:「星宿海西南有水名阿勒坦郭勒,更西有巨石高數丈,名阿勒坦噶達素齊老。 蒙古語'阿勒坦'為黃金,'噶達素'為北極星,'郭勒'為河,'齊老'石也。 崖壁黃金色,上有池,池中泉噴湧,釃為百道,皆黃金色。 入阿勒坦郭勒,迴旋三百餘裡,入星宿海,為黃河真源。 」高宗命四庫館諸臣輯河源紀略識其事。 阿彌達更名阿必達。 大學士阿桂子,附見阿桂傳。 圖理琛,阿顏覺羅氏,滿洲正黃旗人。 以國子生考授內閣中書,遷侍讀。 坐事,奪職。 康熙五十一年,特命復職,出使土爾扈特。 初,土爾扈特汗阿玉奇從子阿喇布珠爾,假道準噶爾赴西藏謁達賴喇嘛。 準噶爾台吉策妄阿喇布坦與阿玉奇構怨,阿喇布珠爾不得歸,款關乞內屬,詔封貝子,賜牧嘉峪關外黨色爾騰。 嗣阿玉奇遣使入貢,上欲歸阿喇布珠爾。 命圖理琛偕侍讀學士殷扎納、郎中納顏齎敕諭阿玉奇,假道鄂羅斯。 五月,圖理琛等自京師啟行,七月,至鄂羅斯境楚庫柏興。 以假道故,待其國察罕汗進止。 五十二年正月,許假道,乃行。 還烏的柏興,越柏海爾湖而北,抵厄爾庫。 鄂羅斯託波爾噶噶林遣其屬博爾科尼來迎。 噶噶林者,彼國所稱總管也。 圖理琛等欲行,博爾科尼言噶噶林令天使當自水路行,而昂噶拉河冰未泮,請稍駐俟之。 三月,自昂噶拉河乘舟抵伊聶謝柏興,登陸。 五月,抵麻科斯科,复乘舟自揭的河順流行,經那裡穆柏興、蘇爾呼特柏興、薩瑪爾斯科、狄穆演斯科諸地。 七月,至託波爾。 其地噶噶林名馬提飛費多里魚赤,迎至廨,留八日。 仍遣博爾科尼護之行,抵鴉班沁登陸。 自費耶爾和土爾斯科越佛落克嶺,抵索里喀穆斯科,以路濘,守凍十日。 復行,經改郭羅多、黑林諾付、喀山、西穆必爾斯科諸地。 十一月,至薩拉託付,是為鄂羅斯與土爾扈特界。 水自東北來,折而南,鄂羅斯號為佛爾格,土爾扈特號為額濟勒。 阿玉奇汗駐牧地曰瑪努託海,距此十日程,以雪盛不能行。 五十三年四月,阿玉奇遣台吉祥偉徵等來迎。 五月,圖理琛等渡額濟勒河,阿喇布珠爾之父納扎爾瑪穆特遣獻馬,卻之。 六年朔,至瑪努託海,阿玉奇擇日聽宣敕。 圖理琛等以上意諭之曰:「阿喇布珠爾已賜爵優養,欲遣歸爾牧地,以策妄阿喇布坦方與爾交惡,恐為所戕。 爾若欲令阿喇布珠爾歸,當自鄂羅斯來迎。 」阿玉奇曰:「我雖外夷,然冠服與中國同。 鄂羅斯乃嗜慾不同、言語不通之國也,天使歸道當察其情狀。 鄂羅斯若以往來數故不假道,則我無由入貢矣。 阿喇布珠爾荷厚恩,與歸土爾扈特同,復何疑慮? 」阿玉奇及納扎爾瑪穆特等各贈馬及方物,圖理琛等以越境無私交,卻不受。 阿玉奇待之有隆禮,留十四日,筵宴不絕。 复附表奏謝。 圖理琛等遂行,由舊路歸,鄂羅斯遣護如初。 五十四年三月,還京師。 是役也,往返三載餘,經行數万裡。 蓋土爾扈特為鄂羅斯所隔,遠阻聲教,而鄂羅斯又故導我使紆道行。 圖理琛奉使無辱命,既歸國,入對,述往還事狀,並撰異域錄,首冠輿圖,次為行記,呈上覽。 上嘉悅,尋授兵部員外郎。 阿喇布珠爾亦遂留牧黨色爾騰不復遣,再傳至其子丹忠,雍正中,遷牧額濟內河。 圖理琛遷郎中。 世宗即位,命赴廣東察籓庫,就擢廣東布政使。 調陝西。 三年,擢巡撫。 五年,召為兵部侍郎,調吏部。 偕喀爾喀郡王額駙策淩等往定喀爾喀與鄂羅斯界。 仍調兵部。 六年,追議前定界時,與鄂羅斯使臣薩瓦鳴砲謝天,私立木牌,並擅納鄂羅斯貿易人入界; 又前任陝西巡撫時,將天下兵數繕摺私給將軍延信,逮問論斬。 詔宥免,遣築扎克拜達里克城。 高宗即位,授內閣學士,遷工部侍郎。 乾隆元年,以老解侍郎任,仍為內閣學士。 二年,引疾去。 五年,卒。 何國宗,字翰如,順天大興人。 康熙五十一年進士,改庶吉士,命直內廷學算法。 五十二年,命編輯律曆淵源。 未散館,授編修。 三遷至庶子。 雍正初,授侍讀學士,再遷至內閣學士。 三年,命視黃、運河道,奏請增築戴村石壩,疏濬東昌城南七里河、城北魏家灣及德州城南減河; 又以汶、泗泉源紆遠,請專設管泉通判; 又請修高家堰石堤。 上皆允其請,並以高家堰石堤工衝要,命發帑興修。 復奏言:「運河自臨清以上,賴衛水以濟。 衛水發源百泉,益以丹、洹二水,其流始盛。 請疏百泉為三渠,洹河亦筑壩開渠引水,一分灌田,三分濟運。 」上從其議。 旋以山東巡撫塞楞額奏言國宗等奉使所經州縣,供億白金七千六百有奇。 上責國宗不惜物力,負任使,坐降調。 五年,授大理寺卿。 六年,复擢內閣學士,遷工部侍郎。 八年,命與侍郎牛鈕督修北運河減水壩,並濬引河。 國宗等議捍護河西務北堤及耍兒渡魚鱗壩,別開塌河淀下流賈家沽洩水河,建築三里淺、筐兒港、張家莊諸處挑水壩,上命如議速行。 九年,兼河東河道總督。 田文鏡奏戴村初建玲瓏、亂石、滾水三壩。 汶水盛漲,自壩面流入鹽河歸海。 國宗等增築石壩,水不能過,瀕河連年被患。 請毀石壩,復為亂石、滾水壩。 上責國宗勘工錯誤,貽害民間,奪官。 乾隆初,起充算學館、律呂館總裁。 九年,賜秩視三品。 尋授左副都御史。 十年,兼領飲天監正。 十三年,遷工部侍郎。 康熙間,聖祖命製皇輿全覽圖,以天度定準望,一度當二百里,遣使如奉天,循行混同、鴨綠二江,至朝鮮分界處,測繪為圖。 以鴨綠、圖門二江間未詳晰,五十年,命烏喇總管穆克登偕按事部員復往詳察。 國宗弟國棟亦以通曆法直內廷。 五十三年,命國棟等周歷江以南諸行省,測北極高度及日景。 五十八年,圖成,為全圖一,離合凡三十二幀,別為分省圖,省各一幀。 命蔣廷錫示群臣,諭曰:「朕費三十餘年心力,始得告成。 山脈水道,俱與禹貢合。 爾以此與九卿詳閱,如有不合處,九卿有知者,舉出奏明。 」乃鐫以銅版,藏內府。 高宗既定準噶爾,乾隆二十一年,命國宗偕侍衛努克三、哈清阿率欽天監西洋人往伊犁,自巴里坤分西北兩路,測天度繪圖。 既還報,命署左都御史。 二十二年,授禮部尚書。 以京察舉弟國棟,坐徇庇,奪官。 尋授編修,直上書房。 二十八年,复授內閣學士。 是歲,上以諸回部悉定,復遣尚書明安圖等往測天度繪圖,是為乾隆內府皇輿圖。 二十六年,遷禮部侍郎。 二十七年,以老休致。 三十一年,卒。 論曰:國家撫有疆宇,謂之版圖,版言乎其有民,圖言乎其有地。 聖祖東訪長白山,西探河源,北撫土爾扈特,武默訥、舒蘭、圖理琛奉使稱職。 觀所還奏,曲折詳盡,歷歷如繪。 國宗以明算事聖祖,又幸老壽,迨高宗朝,詣新疆測繪。 康熙、乾隆兩內府圖皆躬與編摹。 揆之於古,其裴秀、賈耽之倫歟?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)