1
列傳一百十六宋元俊薛琮張芝元董天弼柴大紀宋元俊,字甸芳,江南懷遠人。 以武進士授四川成都營守備,遷懷遠營都司。 乾隆二十年,孔撒、麻書兩土司構釁,金川、綽斯甲布兩土司乘隙為亂,元俊為撫定,集孔撒、麻書、金川、綽斯甲布、革布什咱、綽沃、白立、章谷、瞻對諸土司斷曲直,使頂經立誓。 累遷阜和營游擊。 二十九年,金川土司郎卡侵丹壩、綽斯甲布兩土司,諸土司請兵,署總督阿桂、提督岳鍾琪奏令元俊偕署副將長清諭各土司合兵進剿。 移漳臘營參將,坐事左遷。 三十五年,小金川土司澤旺之子僧格桑掠鄂克什,阿桂檄元俊宣諭僧格桑還侵地及所掠番民。 复補阜和營游擊。 三十六年,革布什咱頭人結郎卡子索諾木據革布什咱官寨,戕土司策楞多布丹,總督阿爾泰復令元俊往宣諭。 小金川圍鄂克什、達木巴宗,侵明正土司,據納頂寨,元俊與參將薛琮、都司李天佑率兵討之,收納頂寨,進攻索布大寨。 琮率兵自山梁潛度,元俊與天佑渡河夾擊,獲石卡十八,屢戰皆捷,明正土司碉寨七百餘盡复。 師入小金川境,取噶中拉、莫如納、扎功拉等地,進克納咱。 阿爾泰及侍郎桂林以聞,擢松潘鎮總兵。 師攻甲木,賊據喇嘛寺為固。 元俊及守備陳定國攻破之,盡收所屬城、卡、碉、寨,據墨爾多山梁。 師復進,天佑、定國攻西山梁,元俊同侍衛六十一、參將巴克坦布等自喇嘛寺繞攻郭松,參領普寧自西山麓沿河攻甲木,侍衛哈青阿及琮自東山麓攻卡丫。 師行以夜半,戰自卯至巳,卡丫、郭松、甲木皆克。 賜元俊孔雀翎。 三十七年,師攻革布什咱,元俊請於桂林,分兵為五道:一自郭宗濟野宗攻木巴拉博租; 一自章谷渡河夾攻,俾賊前後受敵,兩軍既合,先據默資溝,截金川來路,進取吉地官寨; 一自巴旺之高石、嘉舉諸山,分道攻薩瑪多監藏布覺,取吉地; 一自茂紐攻沙沖; 一自喀勒塔爾攻黨哩,會兵取丹東。 策定,元俊及游擊吳錦江等自章谷渡河據格藏橋,哈青阿、天佑出郭宗濟野宗,兩隊軍夾攻,賊驚潰,遂克木巴拉博租、薩瑪多監藏布覺諸地。 進克吉地官寨及默資溝。 參將常泰等克黨哩,都司李天貴等克沙沖,元俊复克丹東。 复革布什咱地三百餘裡,民戶二千餘。 桂林遣陳定國調綽斯甲布兵駐軍界上,備調遣。 上責桂林不令元俊乘勝取金川。 元俊旋與散秩大臣阿爾泰劾桂林欺誑及諸罪狀,上為奪桂林職,令阿爾泰署四川總督,命額駙、尚書、公福隆安按治。 未至,詔元俊督兵赴綽斯甲布率土兵進攻金川。 元俊奏:「自戰失利,士氣消沮,現在兵力不足並按兩金川。 請敕調湖南、湖北、山西、甘肅兵二萬,分三道進軍,計兩月可竟事。 」上以元俊請益師,未免張皇,令福隆安會阿爾泰、阿桂與元俊詳悉覈計。 上諭軍機大臣,謂:「元俊能治事,熟番情; 但其人似狡猾好事,當留意駕馭。 」尋,福隆安疏陳所劾桂林狀不實,上以方進兵,元俊熟番情,諸事不必窮究; 惟言:「桂林以白金畀金川贖被掠官兵罪最重,今汪承霈自承出其意。 承霈以曹司從軍,不當與其事。 當詰汪騰龍,成信讞。 」福隆安复疏言:「騰龍以金囑王萬邦待巴旺、布拉底克歸迷道官兵予金為賞,元俊誘萬邦令具札言桂林使贖被掠官兵。 事為元俊陷。 」上乃怒,責元俊奸狡負恩,命奪職逮問,籍其家。 參贊阿桂疏言:「元俊在川日久,熟番情,為近邊土司所信服。 諸將能馭番無出其右。 臣遇事多與詢商,冀收指臂之效。 乞恩仍留軍中,倘奮勉出力,使詐使貪,原所不廢; 如剛愎逞私,即據實嚴劾。 」上命留總兵,還所籍財產。 元俊同副都統永平、博靈阿等潛赴墨壟溝,進至郡崢。 乘月督軍登山薄賊卡,正大霧,我師騰躍入卡,克山樑三道、碉卡二十有四,進克格魯克石。 金川酋圖佔丹壩官寨,綽斯甲布土司發兵往助,阿桂奏令元俊增兵往剿,未行,卒於軍。 元俊在邊久,善馭諸土司。 往時賚諸土司繒帛輒窳敝,元俊必以善者,諸土司皆喜。 元俊出行邊,諸土司率妻子出謁,畀以茶、菸、簪珥,視若家人。 稍不循法度,即訶譴,皆悚息聽命。 打箭爐徼外夾壩出沒,元俊至,無敢犯行李者。 諸番小有動靜,爭來告,以故元俊諸所措置皆中窾要。 其得罪,上亦知其枉。 既卒,其子猶戍邊。 四十一年,金川平。 元俊部將張芝元請於阿桂,謂元俊有功無罪,徒以忤專閫被羅織,語甚切。 阿桂為疏請,赦其子還。 薛琮,陝西咸寧人。 父翼鳳,河南南陽鎮總兵。 琮以廕生入巡捕營。 累遷四川漳臘營參將。 阿爾泰討金川,以琮從。 克納頂、邊谷諸碉寨。 溫福代阿爾泰視師,攻巴朗拉,琮戰最力。 又克卡丫,取通甲木。 攻阿仰東山,總督桂林與都統鐵保、提督汪騰龍將兵取墨壟溝,令琮將三千人自甲木、噶爾金後繞山道應大軍夾擊。 桂林中道引還卡丫,又檄鐵保、騰龍令退。 琮深入,糧盡,待桂林不至。 桂林令都司廣著赴援。 賊據高峰曰博六古通,險阻,廣著師不得度。 琮督兵直進,毀柵十餘,奪碉七十餘。 賊力拒,琮督兵仰攻,中槍,沒於陣,軍盡覆,同死者都司張清士、陳定國等二十五人。 阿桂破翁古爾壟,立祠戰地祀琮等。 琮在諸將中號能戰,元俊與最厚。 嘗與期旦日會師,孰後至當斬。 琮至後二刻,元俊遣騎持刀呼取薛參將頭。 琮望見笑曰:「琮頭當與賊,不與公也! 」奮前奪數碉反。 元俊猶為琮請罪,以功論贖乃已。 及桂林誤琮戰沒,元俊憤激論劾,卒以是得罪。 張芝元,四川清溪人。 以千總從副將軍明亮徵金川有功,積官至越巂營參將。 金川酋以番僧诇軍事,芝元言於明亮曰:「軍事每為賊知,非去其諜,滅賊無日矣。 」會大風雪,明亮命芝元率數十人偽若以他事出者,宿番僧寺中。 芝元故通番語,與僧飲甚歡,僧醉眠,芝元出寺聚柴焚之,僧皆死。 賊諜斷,因招降其眾。 尋從成都將軍特成額駐兵江卡,捕夾壩,圍本肯賊寨,焚其碉,斃賊甚眾,擢懋功協副將。 台灣林爽文為亂,芝元率屯練降番佐軍。 參贊海蘭察等分攻大埔林、中林、大埔尾三莊,芝元為策應。 賊據小半天山,將軍福康安等自前山進,芝元與領隊大臣普爾普領兵別為一隊,夜半先發,繞大山夾攻賊後。 黎明,諸軍同抵山麓,攀援上,賊力拒,芝元先登,拔其柵,斬獲無算,並堵賊去路。 未幾,爽文就擒。 台灣平,擢建昌鎮總兵,圖形紫光閣,列前二十功臣。 尋調松潘鎮總兵。 廓爾喀掠西藏濟嚨、聶拉木,上命芝元率屯練降番往討之。 芝元至,值大雪,山谷皆滿。 芝元手大刀指揮,士卒皆感激用命,賊敗走。 廓爾喀再叛,芝元偕提督成德督兵攻聶拉木,守拍甲嶺隘口斷賊援,聶拉木遂下; 乘勝攻濟嚨,复克之,賊懼,乞降。 未幾,卒。 五十八年,論平定廓爾喀功,再圖形紫光閣,列後十五功臣。 芝元少以小校事元俊,後乃雪元俊枉。 人以是多芝元,亦益賢元俊能知人也。 董天弼,字霖蒼,順天大興人。 自武進士授四川提標前營守備。 乾隆初,師徵金川,天弼在軍有功。 累遷維州協副將。 金川酋郎卡攻丹壩土司,天弼偕游擊宋元俊諭郎卡歸所掠,毀所築碉,兵罷,遷松潘鎮總兵。 旋擢四川提督。 郭羅克部劫西藏入貢喇嘛,上命天弼按治,未得其渠,詔責其苟且。 三十五年,小金川土司澤旺子僧格桑為亂,攻鄂克什土司色達克拉,圍其寨。 天弼督兵駐達木巴宗,檄僧格桑斂兵退色達克拉,以其寨糧盡,乞徙達木巴宗。 天弼與總督阿爾泰議留兵戍焉。 三十六年,僧格桑复圍達木巴宗,並略木耳宗、巴朗拉諸地。 天弼自打箭爐出邊,徵省標及松潘、維州諸鎮協兵,行至眠龍岡,賊已得巴朗拉,築碉卡為久守計,且斷我兵路。 天弼議襲山神溝以解達木巴宗圍,尋將四百人自山神溝至德爾密,克碉七,賊竄走; 再進取畢旺拉,賊乘霧來犯,土兵驚潰,德爾密、畢旺拉皆陷。 天弼疏請罪,上以天弼所將兵本少,總督阿爾泰不預策應援,宥其罪,諭以「當奪勉。 再不努力,獲罪滋重矣」。 天弼復將五百人自木坪陟堯磧,順山攻甲金達對面山梁,取碉二。 天弼以鄂克什牛廠當要道,分兵殲守廠賊,駐軍其地; 乘勝上下截擊,木坪、鄂克什諸土司錯壤,要隘皆為我軍有。 未幾,賊复襲據牛廠。 上以阿爾泰師久無功,奪官。 因責:「天弼始終貽誤,與阿爾泰同罪,奪官,留軍中充伍。 如更退縮,正軍法。 」尋命下成都獄。 詔未至,天弼以甲金達山峻不可上,求間道,得溝在兩崖間。 會大風雪,天弼率兵自溝中潛度,遂至達木巴宗,擊僧格桑色達克拉; 潰圍出,並克木耳宗,迎溫福師與會。 上聞,命貸死,留軍中。 阿桂令天弼監火藥軍械。 三十七年,師克資哩,阿桂令天弼將五百人駐焉。 尋予副將銜,授重慶鎮總兵。 命督兵赴曾頭溝,進至梭磨,梭磨土婦請以千人從。 事聞,賜花翎。 天弼督兵攻堪卓溝,自間道出納云達,深入賊境五十餘裡,克山樑三,破碉卡三十餘、木城三。 迎溫福師會於布朗郭宗,克大板昭、木丫寨,得碉三十六、卡十六。 上以溫福已得布朗郭宗進克底木達,天弼所克不過空寨,疏語頗鋪張,手敕戒之。 尋授領隊大臣。 三十八年,復為四川提督。 時小金川已定,溫福督師進討大金川,令天弼以五百人守底木達。 溫福進駐木果木,號大營; 底木達當賊來路,為要隘。 溫福檄三百人益大營,又去其後援。 時溫福以軍屢勝,不以賊為意。 金川頭人七圖葛拉爾思甲布等以千餘人詐降,溫福使與廝養雜處,因誘諸降人為變,諗底木達兵弱無後援,六月乙丑朔,潛自山後擁眾攻底木達,天弼率所部二百人抽刀力戰,至夜半,賊以鳥槍數百環擊,殺之。 越九日,劫大營,溫福亦死焉。 上先命天弼駐丹壩,旋命移駐布朗郭宗,軍中傳賊來犯。 時天弼方屯美諾,上命奪官逮治。 總督劉秉恬疏言:「天弼自美諾馳赴底木達,途遇賊,右脅中槍死。 」仍以貽誤軍事籍其家,戍其子舉人聯□伊犁。 金川既平,獲七圖葛拉爾思甲布,傳送熱河行在,廷訊,具言天弼死事時力戰狀,乃赦聯□還,授內閣中書。 柴大紀,浙江江山人。 自武進士授福建守備。 累擢至海壇鎮總兵,移台灣鎮。 乾隆五十一年十一月,林爽文亂起。 爽文漳州人,徙彰化,所居村曰大里杙。 時奸民相聚,號天地會,漳州人莊煙為之魁,爽文與相結,謀為變。 台灣知府孫景燧馳詣彰化,督知縣俞峻、副將赫生額、游擊耿世文捕治,焚數小村以怵之。 爽文因民怨,夜糾其徒來襲,赫生額等皆戰死。 明日,遂破彰化,景燧亦殉焉。 傍攻諸羅、鳳山,皆陷。 大紀時以總兵守府城,賊分道來攻,大紀出駐鹽埕橋御之,擊沉賊舟數十,馘千餘。 五十二年春,水師提督黃仕簡、陸路提督任承恩先後赴援。 大紀出攻諸羅,克之,即移軍守諸羅。 旋以守府城功,賜花翎。 上以仕簡、承恩師久無功,授總督常青將軍,渡台灣視師。 爽文攻諸羅,自二月至四月凡十至,大紀督游擊楊起麟、守備邱能成等出戰,殺賊數千。 爽文之徒張慎徽偽降,大紀察其詐,置諸法。 台灣諸府縣皆編竹為城,不耐攻,大紀以忠義率兵民誓堅守。 上嘉大紀勞,賜荷包、奶餅,下部議敘。 六月,授福建陸路提督,仍兼領台灣總兵。 鹽水港者,諸羅通府城糧道也,賊來攻,大紀力御之。 上促常青赴援,予大紀壯健巴圖魯名號,參贊軍務。 八月,上以常青衰老不能辦賊,命福康安為將軍,仍令大紀參贊; 而常青令總兵魏大斌援諸羅,賊邀諸途,退駐鹿仔草; 復令總兵蔡攀龍援諸羅,大紀出戰,迎入城共守。 上移大紀水師提督,而以陸路提督授攀龍。 十一月,加大紀太子少保。 上以諸羅被圍久,縣民困守,奮力向義,更縣名為嘉義。 賊攻城益急,上密諭大紀:「不必堅執與城存亡,如遇事急,可率兵力戰,出城再圖進取。 」大紀疏言:「諸羅居台灣南北之中,縣城四周積土植竹,環以深壕,壕上為短垣,置砲,防衛堅固。 一旦棄之而去,為賊所得,慮賊勢益張,鹽水港運道亦不能守。 且城廂內外居民及各莊避難入城者共四萬餘人,助餉協守,以至於今。 不忍將此數万生靈付逆賊毒手! 惟有竭力保守,以待援兵。 」上手詔謂:「所奏忠肝義□,披覽為之墮淚! 大紀被圍日久,心志益堅,勉勵兵民,忍飢固守,惟知以國事民生為重。 古之名將,何以加之? 」因封為一等義勇伯,世襲罔替,並命浙江巡撫琅玕予其家白金萬,促福康安赴援。 十二月,福康安師至,嘉義圍解,大紀出迎,自以功高拜爵賞,又在圍城中,倥傯不具櫜鞬禮,福康安銜之,遂劾大紀詭詐,深染綠營習氣,不可倚任。 上諭謂:「大紀駐守嘉義,賊百計攻圍,督率兵民,力為捍衛。 朕諭以力不能支,不妨全師而出。 大紀堅持定見,竭力固守,不忍以數萬生靈委之於賊。 朕閱其疏,為之墮淚。 福康安乃不能以朕之心為心乎? 大紀嘗奏賊以車載槍砲攻城,今福康安言得賊攻城大車,又委棄槍砲,為我軍所得,足見大紀前奏不虛。 大紀又奏縣城食盡,地瓜、花生俱罄,以油K5充食。 當時義民助餉,未必遽至於此。 但大紀望援心急,以食油K5為詞。 普吉保、恆瑞兩軍尚復觀望不進,若云猶有餘粟,則兩路赴援更緩。 此時縣城存亡未可知,安怪大紀過甚其詞耶? 大紀屢荷褒嘉,在福康安前禮節或有不謹,致為所憎,直揭其短。 福康安當體朕心,略短取長,方得公忠體國之道。 」侍郎德成自浙江奉使還,受福康安指,訐大紀。 上命福康安、李侍堯、徐嗣曾、琅玕按治,福康安臨致書軍機大臣,言:「大紀縱兵激民為變,其守嘉義,皆義民之力。 大紀聞命,欲引兵以退,義民不令出城,乃罷。 」事聞,上諭謂:「守諸羅一事,朕不忍以為大紀罪,至其他聲名狼藉、縱兵激變諸狀,自當按治。 」命奪大紀職,逮問。 福康安尋以大紀縱弛貪黷、貽誤軍機,議斬,送京師。 上命軍機大臣覆讞,大紀訴冤苦,並言德成有意週內,迫嘉義民證其罪,下廷訊,大紀猶力辯。 五十三年七月辛巳,命如福康安議棄市,其子發伊犁為奴。 論曰:元俊、天弼在邊久,熟情偽,習形勢,諸番仰其威惠。 元俊戹於桂林,激而欲自白,不得直; 微阿桂右之,罪且不測。 天弼又見嫉於溫福,驅至寡之兵以投方張之寇,既死猶尚以為罪。 若大紀有功無罪,為福康安所不容。 高宗手詔,可謂曲折而詳盡矣,乃終不能貸其死。 軍旅之際,捐肝腦,冒鋒刃,求尺寸之效,困於媢嫉,功不成而死於敵,若功成矣,而又死於法。 嗚呼,可哀也已!
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)