1
王凌毌丘儉諸葛誕鄧艾鍾會
(No translation available)
2
王凌字彥雲,太原祁人也。 叔父允,為漢司徒,誅董卓。 卓將李傕、郭汜等為卓報仇,入長安,殺允,盡害其家。 凌及兄晨,時年皆少,逾城得脫,亡命歸鄉里。 凌舉孝廉,為發干長, 〈《魏略》曰:凌為長,遇事,髡刑五歲,當道掃除。 時太祖車過,問此何徒,左右以狀對。 太祖曰:「此子師兄子也,所坐亦公耳。 」於是主者選為驍騎主簿。〉 稍遷至中山太守,所在有治,太祖辟為丞相掾屬。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
文帝踐阼,拜散騎常侍,出為兗州刺史,與張遼等至廣陵討孫權。 臨江,夜大風,吳將呂範等船漂至北岸。 凌與諸將逆擊,捕斬首虜,獲舟船,有功,封宜城亭侯,加建武將軍,轉在青州。 是時海濱乘喪亂之後,法度未整。 凌布政施教,賞善罰惡,甚有綱紀,百姓稱之,不容於口。 後從曹休征吳,與賊遇於夾石,休軍失利,凌力戰決圍,休得免難。 仍徙為揚、豫州刺史,咸得軍民之歡心。 始至豫州,旌先賢之後,求未顯之士,各有條教,意義甚美。 初,凌與司馬朗、賈逵友善,及臨兗、豫,繼其名跡。 正始初,為征東將軍,假節都督揚州諸軍事。 二年,吳大將全琮數万眾寇芍陂,凌率諸軍逆討,與賊爭塘,力戰連日,賊退走。 進封南鄉侯,邑千三百五十戶,遷車騎將軍、儀同三司。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
令狐愚
(No translation available)
5
宣王遂至壽春。 張式等皆自首,乃窮治其事。 彪賜死,諸相連者悉夷三族。 〈《魏略》載:山陽單固,字恭夏,為人有器實。 正始中,兗州刺史令狐愚與固父伯龍善,辟固,欲以為別駕。 固不樂為州吏,辭以疾。 愚禮意愈厚,固不欲應。 固母夏侯氏謂固曰:「使君與汝父久善,故命汝不止,汝亦故當仕進,自可往耳。 」固不獲已,遂往,與兼治中從事楊康並為愚腹心。 後愚與王凌通謀,康、固皆知其計。 會愚病,康應司徒召詣洛陽,固亦以疾解祿。 康在京師露其事,太傅乃東取王凌。 到壽春,固見太傅,太傅問曰:「卿知其事為邪? 」固對不知。 太傅曰:「且置近事。 問卿,令狐反乎? 」固又曰無。 而楊康白,事事與固連。 遂收捕固及家屬,皆係廷尉,考實數十,固故云無有。 太傅錄楊康,與固對相詰。 固辭窮,乃罵康曰:「老庸既負使君,又滅我族,顧汝當活邪! 」辭定,事上,須報廷尉,以舊皆聽得與其母妻子相見。 固見其母,不仰視,其母知其慚也,字謂之曰:「恭夏,汝本自不欲應州郡也,我強故耳。 汝為人吏,自當爾耳。 此自門戶衰,我無恨也。 汝本意與我語。 」固終不仰,又不語,以至於死。 初,楊康自以白其事,冀得封拜,後以辭頗參錯,亦並斬。 臨刑,俱出獄,固又罵康曰:「老奴,汝死自分耳。 若令死者有知,汝何面目以行地下也。」〉 朝議咸以為春秋之義,齊崔杼、鄭歸生皆加追戮,陳屍斫棺,載在方策。 凌、愚罪宜如舊典。 乃發凌、愚塚,剖棺,暴屍於所近市三日,燒其印綬、朝服,親土埋之。 〈干寶《晉紀》曰:兗州武吏東平馬隆,託為愚家客,以私財更殯葬,行服三年,種植松柏。 一州之士愧之。〉 進弘、華爵為鄉侯。 廣有志尚學行,死時年四十餘。 〈《魏氏春秋》曰:廣字公淵。 弟飛梟、金虎,並才武過人。 太傅嘗從容問蔣濟,濟曰:「凌文武俱贍,當今無雙。 廣等志力,有美於父耳。 」退而悔之,告所親曰:「吾此言,滅人門宗矣。 」《魏末傳》曰:凌少子字明山,最知名,善書,多技藝,人得其書,皆以為法。 走向太原,追軍及之,時有飛鳥集桑樹,隨枝低卬,舉弓射之即倒,追人乃止不復進。 明山投親家食,親家告吏,乃就執之。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
毌丘儉
(No translation available)
7
青龍中,帝圖討遼東,以儉有幹策,徙為幽州刺史,加度遼將軍,使持節,護烏丸校尉。 率幽州諸軍至襄平,屯遼隧。 右北平烏丸單于寇婁敦、遼西烏丸都督率眾王護留等,昔隨袁尚奔遼東者,率眾五千餘人降。 寇婁敦遣弟阿羅槃等詣闕朝貢,封其渠率二十餘人為侯、王,賜輿馬繒採各有差。 公孫淵逆與儉戰,不利,引還。 明年,帝遣太尉司馬宣王統中軍及儉等眾數万討淵,定遼東。 儉以功進封安邑侯,食邑三千九百戶。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
正始中,儉以高句驪數侵叛,督諸軍步騎萬人出玄菟,從諸道討之。 句驪王宮將步騎二萬人,進軍沸流水上,大戰梁口, 〈梁音渴。〉 宮連破走。 儉遂束馬縣車,以登丸都,屠句驪所都,斬獲首虜以千數。 句驪沛者名得來,數諫宮, 〈臣松之按東夷傳:沛者,句驪國之官名。〉 宮不從其言。 得來歎曰:「立見此地將生蓬蒿。 」遂不食而死,舉國賢之。 儉令諸軍不壞其墓,不伐其樹,得其妻子,皆放遣之。 宮單將妻子逃竄。 儉引軍還。 六年,复征之,宮遂奔買溝。 儉遣玄菟太守王頎追之, 〈《世語》曰:頎字孔碩,東萊人,晉永嘉中大賊王彌,頎之孫。〉 過沃沮千有餘里,至肅慎氏南界,刻石紀功,刊丸都之山,銘不耐之城。 諸所誅納八千餘口,論功受賞,侯者百餘人。 穿山溉灌,民賴其利。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
遷左將軍,假節監豫州諸軍事,領豫州刺史,轉為鎮南將軍。 諸葛誕戰於東關,不利,乃令誕、儉對換。 誕為鎮南,都督豫州。 儉為鎮東,都督楊州。 吳太傅諸葛恪圍合肥新城,儉與文欽御之,太尉司馬孚督中軍東解圍,恪退還。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
大將軍統中外軍討之,別使諸葛誕督豫州諸軍從安風津擬壽春,征東將軍胡遵督青、徐諸軍出於譙、宋之間,絕其歸路。 大將軍屯汝陽,使監軍王基督前鋒諸軍據南頓以待之。 今諸軍皆堅壁勿與戰。 儉、欽進不得鬥,退恐壽春見襲,不得歸,計窮不知所為。 淮南將士,家皆在北,眾心沮散,降者相屬,惟淮南新附農民為之用。 大將軍遣兗州刺史鄧艾督泰山諸軍萬餘人至樂嘉,示弱以誘之,大將軍尋自洙至。 欽不知,果夜來欲襲艾等,會明,見大軍兵馬盛,乃引還。 〈《魏氏春秋》曰:欽中子俶,小名鴦。 年尚幼,勇力絕人,謂欽曰:「及其未定,擊之可破也。 」於是分為二隊,夜夾攻軍。 俶率壯士先至,大呼大將軍,軍中震擾。 欽後期不應。 會明,俶退,欽亦引還。 魏末傳曰:殿中人姓尹,字大目,小為曹氏家奴,常侍在帝側,大將軍將俱行。 大目知大將軍一目已突出,啟云:「文欽本是明公腹心,但為人所誤耳,又天子鄉里。 大目昔為文欽所信,乞得追解語之,令還與公复好。 」大將軍聽遣大目單身往,乘大馬,被鎧甲,追文欽,遙相與語。 大目心實欲曹氏安,謬言:「君侯何苦若不可復忍數日中也! 」欲使欽解其旨。 欽殊不悟,乃更厲聲罵大目:「汝先帝家人,不念報恩,而反與司馬師作逆; 不顧上天,天不祐汝! 」乃張弓傅矢欲射大目,大目涕泣曰:「世事敗矣,善自努力也。」〉 大將軍縱驍騎追擊,大破之,欽遁走。 是日,儉聞欽戰敗,恐懼夜走,眾潰。 比至慎縣,左右人兵稍棄儉去,儉獨與小弟秀及孫重藏水邊草中。 安風津都尉部民張屬就射殺儉,傳首京都。 屬封侯。 秀、重走入吳。 將士諸為儉、欽所迫脅者,悉歸降。 〈欽與郭淮書曰:「大將軍昭伯與太傅 (伯) 俱受顧命,登床把臂,託付天下,此遠近所知。 後以勢利,乃絕其祀,及其親黨,皆一時之俊,可為痛心,奈何奈何! 公侯恃與大司馬公恩親分著,義貫金石,當此之時,想益毒痛,有不可堪也。 王太尉嫌其專朝,潛欲舉兵,事竟不捷,复受誅夷,害及楚王,想甚追恨。 太傅既亡,然其子師繼承父業,肆其虐暴,日月滋甚,放主弒後,殘戮忠良,包藏禍心,遂至篡弒。 此可忍也,孰不可忍? 欽以名義大故,事君有節,忠憤內發,忘寢與食,無所吝顧也。 會毌丘子邦自與父書,騰說公侯,盡事主之義,欲奮白髮,同符太公,惟須東問,影響相應,聞問之日,能不慷慨! 是以不顧妻孥之痛,即與毌丘鎮東舉義兵三萬餘人,西趨京師,欲扶持王室,掃除奸逆,企踵西望,不得聲問,魯望高子,不足喻急。 夫當仁不讓,況救君之難,度道遠艱,故不果期要耳。 然同舟共濟,安危勢同,禍痛已連,非言飾所解,自公侯所明也。 共事曹氏,積信魏朝,行道之人,皆所知見。 然在朝之士,冒利偷生,烈士所恥,公侯所賤,賈豎所不忍為也,況當塗之士邪? 軍屯住項,小人以閏月十六日別進兵,就於樂嘉城討師,師之徒眾,尋時崩潰,其所斬截,不復訾原,但當長驅徑至京師,而流言先至,毌丘不復詳之,更謂小人為誤,諸軍便爾瓦解。 毌丘還走,追尋釋解,無所及。 小人還項,复遇王基等十二軍,追尋毌丘,進兵討之,即時克破,所向全勝,要那後無繼何? 孤軍梁昌,進退失所,還據壽春,壽春复走,狼狽躓閡,無復他計,惟當歸命大吳,借兵乞食,繼踵伍員耳。 不若僕隸,如何快心,复君之仇,永使曹氏少享血食,此亦大國之所祐念也。 想公侯不使程嬰、臼擅名於前代,而使大魏獨無鷹揚之士與? 今大吳敦崇大義,深見愍悼。 然僕於國大分連接,遠同一勢,日欲俱舉,瓜分中國,不原偏取以為己有。 公侯必欲共忍帥胸懷,宜廣大勢,恐秦川之卒不可孤舉。 今者之計,宜屈己伸人,託命歸漢,東西俱舉爾,乃可克定師黨耳。 深思鄙言,若愚計可從,宜使漢軍克制期要,使六合校考,與周、召同封,以託付兒孫。 此亦非小事也,大丈夫寧處其落落,是以遠呈忠心,時望嘉應。 」時郭淮已卒,欽未知,故有此書。 《世語》曰:毌丘儉之誅,黨與七百餘人,傳侍御史杜友治獄,惟舉首事十人,餘皆奏散。 友字季子,東郡人,仕晉冀州刺史、河南尹。 子默,字世玄,歷吏部郎,衛尉。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
儉子甸為治書侍御史,先時知儉謀將發,私出將家屬逃走新安靈山上。 別攻下之,夷儉三族。 〈《世語》曰:甸字子邦,有名京邑。 齊王之廢也,甸謂儉曰:「大人居方獄重任,國傾覆而晏然自守,將受四海之責。 」儉然之。 大將軍惡其為人也。 及儉起兵,問屈𩑺所在,云不來無能為也。 儉初起兵,遣子宗四人入吳。 太康中,吳平,宗兄弟皆還中國。 宗字子仁,有儉風,至零陵太守。 宗子奧,巴東監軍、益州刺史。 習鑿齒曰:毌丘儉感明帝之顧命,故為此役。 君子謂毌丘儉事雖不成,可謂忠臣矣。 夫竭節而赴義者我也,成之與敗者時也,我苟無時,成何可必乎? 忘我而不自必,乃所以為忠也。 古人有言:「死者復生,生者不愧。 」若毌丘儉可謂不愧也。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
欽亡入吳,吳以欽為都護、假節、鎮北大將軍、幽州牧、譙侯。 〈欽 〈降吳表〉 曰:「禀命不幸,常隸魏國,兩絕於天。 雖側伏隅都,自知無路。 司馬師滔天作逆,廢害二主,辛、癸、高、莽,惡不足喻。 欽累世受魏恩,烏鳥之情,竊懷憤踴,在三之義,期於弊僕。 前與毌丘儉、郭淮等俱舉義兵,當共討師,掃除凶孽,誠臣慺慺愚管所執。 智慮淺薄,微節不騁,進無所依,悲痛切心。 退惟不能扶翼本朝,抱愧俯仰,靡所自厝。 冒緣古義,固有所歸,庶假天威,得展萬一,僵仆之日,亦所不恨。 輒相率將,歸命聖化,慚偷苟生,非辭所陳。 謹上還所受魏使持節、前將軍、山桑侯印綬。 臨表惶惑,伏須罪誅。 」《魏書》曰:欽字仲若,譙郡人。 父稷,建安中為騎將,有勇力。 欽少以名將子,材武見稱。 魏諷反,欽坐與諷辭語相連,及下獄,掠笞數百,當死,太祖以稷故赦之。 太和中,為五營校督,出為牙門將。 欽性剛暴無禮,所在倨傲陵上,不奉官法,輒見奏遣,明帝抑之。 後復以為淮南牙門將,轉為廬江太守、鷹揚將軍。 王凌奏欽貪殘,不宜撫邊,求免官治罪,由是徵欽還。 曹爽以欽鄉里,厚養待之,不治欽事。 復遣還廬江,加冠軍將軍,貴寵逾前。 欽以故益驕,好自矜伐,以壯勇高人,頗得虛名於三軍。 曹爽誅後,進欽為前將軍以安其心,後代諸葛誕為揚州刺史。 自曹爽之誅,欽常內懼,與諸葛誕相惡,無所與謀。 會誕去兵,毌丘儉往,乃陰共結謀。 戰敗走,晝夜間行,追者不及,遂得入吳,孫峻厚待之。 欽雖在他國,不能屈節下人,自呂據、朱異等諸大將皆憎疾之,惟峻常左右之。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
諸葛誕
(No translation available)
14
諸葛誕字公休,琅邪陽都人,諸葛豐後也。 初以尚書郎為滎陽令, 〈《魏氏春秋》曰:誕為郎,與僕射杜畿試船陶河,遭風覆沒,誕亦俱溺。 虎賁浮河救誕,誕曰:「先救杜侯。 」誕飄於岸,絕而復蘇。〉 入為吏部郎。 人有所屬託,輒顯其言而承用之,後有當否,則公議其得失以為褒貶,自是群僚莫不慎其所舉。 累遷御史中丞尚書,與夏侯玄、鄧颺等相善,收名朝廷,京都翕然。 言事者以誕、颺等脩浮華,合虛譽,漸不可長。 明帝惡之,免誕官。 〈《世語》曰:是時,當世俊士散騎常侍夏侯玄、尚書諸葛誕、鄧颺之徒,共相題表,以玄、疇四人為四聰,誕、備八人為八達,中書監劉放子熙、孫資子密、吏部尚書衛臻子烈三人,咸不及比,以父居勢位,容之為三豫,凡十五人。 帝以構長浮華,皆免官廢錮。〉 會帝崩,正始初,玄等並在職。 復以誕為御史中丞尚書,出為揚州刺史,加昭武將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
王凌之陰謀也,太傅司馬宣王潛軍東伐,以誕為鎮東將軍、假節都督揚州諸軍事,封山陽亭侯。 諸葛恪興東關,遣誕督諸軍討之,與戰,不利。 還,徙為鎮南將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
後毌丘儉、文欽反,遣使詣誕,招呼豫州士民。 誕斬其使,露布天下,令知儉、欽凶逆。 大將軍司馬景王東征,使誕督豫州諸軍,渡安風津向壽春。 儉、欽之破也,誕先至壽春。 壽春中十餘萬口,聞儉、欽敗,恐誅,悉破城門出,流迸山澤,或散走入吳。 以誕久在淮南,乃復以為鎮東大將軍、儀同三司、都督揚州。 吳大將孫峻、呂據、留贊等聞淮南亂,會文欽往,乃帥眾將欽徑至壽春; 時誕諸軍已至,城不可攻,乃走。 誕遣將軍蔣班追擊之,斬贊,傳首,收其印節。 進封高平侯,邑三千五百戶,轉為征東大將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
六月,車駕東征,至項。 大將軍司馬文王督中外諸軍二十六萬眾,臨淮討之。 大將軍屯丘頭。 使基及安東將軍陳騫等四面合圍,表裡再重,塹壘甚峻。 又使監軍石苞、兗州刺史州泰等,簡銳卒為遊軍,備外寇。 欽等數出犯圍,逆擊走之。 吳將朱異再以大眾來迎誕等,渡黎漿水,泰等逆與戰,每摧其鋒。 孫綝以異戰不進,怒而殺之。 城中食轉少,外救不至,眾無所恃。 將軍蔣班、焦彝,皆誕爪牙計事者也,棄誕,逾城自歸大將軍。 〈《漢晉春秋》曰:蔣班、焦彝言於諸葛誕曰:「朱異等以大眾來而不能進,孫綝殺異而歸江東,外以發兵為名,而內實坐須成敗,其歸可見矣。 今宜及眾心尚固,士卒思用,並力決死,攻其一面,雖不能盡克,猶可有全者。 」文欽曰:「江東乘戰勝之威久矣,未有難北方者也。 況公今舉十餘萬之眾內附,而欽與全端等皆同居死地,父子兄弟盡在江表,就孫綝不欲,主上及其親戚豈肯聽乎? 且中國無歲無事,軍民並疲,今守我一年,勢力已因,異圖生心,變故將起,以往準今,可計日而望也。 」班、彝固勸之,欽怒,而誕欲殺班。 二人懼,且知誕之必敗也,十一月,乃相攜而降。〉 大將軍乃使反間,以奇變說全懌等,懌等率眾數千人開門來出。 城中震懼,不知所為。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
三年正月,誕、欽、咨等大為攻具,晝夜五六日攻南圍,欲決圍而出。 〈《漢晉春秋》曰:文欽曰:「蔣班、焦彝謂我不能出而走,全端、全懌又率眾逆降,此敵無備之時也,可以戰矣。 」誕及唐咨等皆以為然,遂共悉眾出攻。〉 圍上諸軍,臨高以發石車火箭逆燒破其攻具,弩矢及石雨下,死傷者蔽地,血流盈塹。 復還入城,城內食轉竭,降出者數万口。 欽欲盡出北方人,省食,與吳人堅守,誕不聽,由是爭恨。 欽素與誕有隙,徒以計合,事急愈相疑。 欽見誕計事,誕遂殺欽。 欽子鴦及虎將兵在小城中,聞欽死,勒兵馳赴之,眾不為用。 鴦、虎單走,逾城出,自歸大將軍。 軍吏請誅之,大將軍令曰:「欽之罪不容誅,其子固應當戮,然鴦、虎以窮歸命,且城未拔,殺之是堅其心也。 」乃赦鴦、虎,使將兵數百騎馳巡城,呼語城內云:「文欽之子猶不見殺,其餘何懼? 」表鴦、虎為將軍,各賜爵關內侯。 城內喜且擾,又日飢困,誕、咨等智力窮。 大將軍乃自臨圍,四面進兵,同時鼓譟登城,城內無敢動者。 誕窘急,單乘馬,將其麾下突小城門出。 大將軍司馬胡奮部兵逆擊,斬誕,傳首,夷三族。 誕麾下數百人,坐不降見斬,皆曰:「為諸葛公死,不恨。 」其得人心如此。 〈干寶《晉紀》曰:數百人拱手為列,每斬一人,輒降之,竟不變,至盡,時人比之田橫。 吳將於詮曰:「大丈夫受命其主,以兵救人,既不能克,又束手於敵,吾弗取也。 」乃免冑冒陳而死。〉 唐咨、王祚及諸裨將皆面縛降,吳兵萬眾,器仗軍實山積。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
初圍壽春,議者多欲急攻之,大將軍以為:「城固而眾多,攻之必力屈,若有外寇,表裡受敵,此危道也。 今三叛相聚於孤城之中,天其或者將使同就戮,吾當以全策縻之,可坐而制也。 」誕以二年五月反,三年二月破滅。 六軍按甲,深溝高壘,而誕自困,竟不煩攻而克。 〈干寶《晉紀》曰:初,壽春每歲雨潦,淮水溢,常淹城邑。 故文王之築圍也,誕笑之曰:「是固不攻而自敗也。 」及大軍之攻,亢旱逾年。 城既陷,是日大雨,圍壘皆毀。 誕子靚,字仲思,吳平還晉。 靚子恢,字道明,位至尚書令,追贈左光祿大夫開府。〉 及破壽春,議者又以為淮南仍為叛逆,吳兵室家在江南,不可縱,宜悉坑之。 大將軍以為古之用兵,全國為上,戮其元惡而已。 吳兵就得亡還,適可以示中國之弘耳。 一無所殺,分佈三河近郡以安處之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
唐咨本利城人。 黃初中,利城郡反,殺太守徐箕,推咨為主。 文帝遣諸軍討破之,咨走入海,遂亡至吳,官至左將軍,封侯、持節。 誕、欽屠戮,咨亦生禽,三叛皆獲,天下快焉。 〈《傅子》曰:宋建椎牛禱賽,終自焚滅。 文欽日祠祭事天,斬於人手。 諸葛誕夫婦聚會神巫,淫祀求福,伏尸淮南,舉族誅夷。 此天下所共見,足為明鑑也。〉 拜咨安遠將軍,其餘裨將咸假號位,吳眾悅服。 江東感之,皆不誅其家。 其淮南將吏士民諸為誕所脅略者,惟誅其首逆,餘皆赦之。 聽鴦、虎收斂欽喪,給其車牛,致葬舊墓。 〈習鑿齒曰:自是天下畏威懷德矣。 君子謂司馬大將軍於是役也,可謂能以德攻矣。 夫建業者異矣,各有所尚,而不能兼併也。 故窮武之雄斃於不仁,存義之國喪於懦退,今一征而禽三叛,大虜吳眾,席捲淮浦,俘馘十萬,可謂壯矣。 而未及安坐,喪王基之功,種惠吳人,結異類之情,寵鴦葬欽,忘疇昔之隙,不咎誕眾,使揚士懷愧,功高而人樂其成,業廣而敵懷其德,武昭既敷,文算又洽,推此道也,天下其孰能當之哉? 喪王基,語在《基傳》。 ◎鴦一名俶。 《晉諸公贊》曰,俶後為將軍,破涼州虜,名聞天下。 太康中為東夷校尉、假節。 當之職,入辭武帝,帝見而惡之,託以他事免俶官。 東安公繇,諸葛誕外孫,欲殺俶,因誅楊駿,誣俶謀逆,遂夷三族。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
鄧艾字士載,義陽棘陽人也。 少孤,太祖破荊州,徙汝南,為農民養犢。 年十二,隨母至潁川,讀故太丘長陳寔碑文,言「文為世範,行為士則」,艾遂自名範,字士則。 後宗族有與同者,故改焉。 為都尉學士,以口吃,不得作幹佐。 為稻田守叢草吏。 同郡吏父憐其家貧,資給甚厚,艾初不稱謝。 每見高山大澤,輒規度指畫軍營處所,時人多笑焉。 後為典農綱紀,上計吏,因使見太尉司馬宣王。 宣王奇之,辟之為掾, 〈《世語》曰:鄧艾少為襄城典農部民,與石苞皆年十二三。 謁者陽翟郭玄信,武帝監軍郭誕元奕之子。 建安中,少府吉本起兵許都,玄信坐被刑在家,從典農司馬求人禦,以艾、苞與禦,行十餘里,與語,悅之,謂二人皆當遠至為佐相。 艾後為典農功曹,奉使詣宣王,由此見知,遂被拔擢。〉 遷尚書郎。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
時欲廣田畜谷,為滅賊資,使艾行陳、項已東至壽春。 艾以為「田良水少,不足以盡地利,宜開河渠,可以引水澆溉,大積軍糧,又通運漕之道。 」乃著濟河論以喻其指。 又以為「昔破黃巾,因為屯田,積穀於許都以制四方。 今三隅已定,事在淮南,每大軍征舉,運兵過半,功費巨億,以為大役。 陳、蔡之間,土下田良,可省許昌左右諸稻田,並水東下。 令淮北屯二萬人,淮南三萬人,十二分休,常有四萬人,且田且守。 水豐常收三倍於西,計除眾費,歲完五百萬斛以為軍資。 六七年間,可積三千萬斛於淮上,此則十萬之眾五年食也。 以此乘吳,無往而不克矣。 」宣王善之,事皆施行。 正始二年,乃開廣漕渠,每東南有事,大軍興眾,汎舟而下,達於江、淮,資食有儲而無水害,艾所建也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
出參征西軍事,遷南安太守。 嘉平元年,與征西將軍郭淮拒蜀偏將軍姜維。 維退,淮因西擊羌。 艾曰:「賊去未遠,或能復還,宜分諸軍以備不虞。 」於是留艾屯白水北。 三日,維遣廖化自白水南向艾結營。 艾謂諸將曰:「維今卒還,吾軍人少,法當來渡而不作橋。 此維使化持吾,令不得還。 維必自東襲取洮城。 」洮城在水北,去艾屯六十里。 艾即夜潛軍徑到,維果來渡,而艾先至據城,得以不敗。 賜爵關內侯,加討寇將軍,後遷城陽太守。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
是時并州右賢王劉豹並為一部,艾上言曰:
(No translation available)
25
戎狄獸心,不以義親,強則侵暴,弱則內附,故周宣有玁狁之寇,漢祖有平城之圍。 每匈奴一盛,為前代重患。 自單于在外,莫能牽制長卑。 誘而致之,使來入侍。 由是羌夷失統,合散無主。 以單于在內,萬里順軌。 今單于之尊日疏,外土之威浸重,則胡虜不可不深備也。 聞劉豹部有叛胡,可因叛割為二國,以分其勢。 去卑功顯前朝,而子不繼業,宜加其子顯號,使居雁門。 離國弱寇,追錄舊勳,此禦邊長計也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
又陳:“羌胡與民同處者,宜以漸出之,使居民表崇廉恥之教,塞姦宄之路。 ”大將軍司馬景王新輔政,多納用焉。 遷汝南太守,至則尋求昔所厚己吏父,久已死,遣吏祭之,重遺其母,舉其子與計吏。 艾所在,荒野開闢,軍民並豐。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
諸葛恪圍合肥新城,不克,退歸。 艾言景王曰:「孫權已沒,大臣未附,吳名宗大族,皆有部曲,阻兵仗勢,足以建命。 恪新秉國政,而內無其主,不念撫恤上下以立根基,競於外事,虐用其民,悉國之眾,頓於堅城,死者萬數,載禍而歸,此恪獲罪之日也。 昔子胥、吳起、商鞅、樂毅皆見任時君,主沒而敗。 況恪才非四賢,而不慮大患,其亡可待也。 」恪歸,果見誅。 遷兗州刺史,加振威將軍。 上言曰:「國之所急,惟農與戰,國富則兵強,兵強則戰勝。 然農者,勝之本也。 孔子曰『足食足兵』,食在兵前也。 上無設爵之勸,則下無財畜之功。 今使考績之賞,在於積粟富民,則交遊之路絕,浮華之原塞矣。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
高貴鄉公即尊位,進封方城亭侯。 毌丘儉作亂,遣健步齎書,欲疑惑大眾,艾斬之,兼道進軍,先趣樂嘉城,作浮橋。 司馬景王至,遂據之。 文欽以後大軍破敗於城下,艾追之至丘頭。 欽奔吳。 吳大將軍孫峻等號十萬眾,將渡江,鎮東將軍諸葛誕遣艾據肥陽,艾以與賊勢相遠,非要害之地,輒移屯附亭,遣泰山太守諸葛緒等於黎漿拒戰,遂走之。 其年徵拜長水校尉。 以破欽等功,進封方城鄉侯,行安西將軍。 解雍州刺史王經圍於狄道,姜維退駐鍾提,乃以艾為安西將軍,假節、領護東羌校尉。 議者多以為維力已竭,未能更出。 艾曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
洮西之敗,非小失也; 破軍殺將,倉廩空虛,百姓流離,幾於危亡。 今以策言之,彼有乘勝之勢,我有虛弱之實,一也。 彼上下相習,五兵犀利,我將易兵新,器杖未復,二也。 彼以船行,吾以陸軍,勞逸不同,三也。 狄道、隴西、南安、祁山,各當有守,彼專為一,我分為四,四也。 從南安、隴西,因食羌谷,若趣祁山,熟麥千頃,為之縣餌,五也。 賊有黠數,其來必矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
頃之,維果向祁山,聞艾已有備,乃回從董亭趣南安,艾據武城山以相持。 維與艾爭險,不克,其夜,渡渭東行,緣山趣上邽,艾與戰於段谷,大破之。 甘露元年詔曰:「逆賊姜維連年狡黠,民夷騷動,西土不寧。 艾籌畫有方,忠勇奮發,斬將十數,馘首千計; 國威震於巴、蜀,武聲揚於江、岷。 今以艾為鎮西將軍、都督隴右諸軍事,進封鄧侯。 分五百戶封子忠為亭侯。 」二年,拒姜維於長城,維退還。 遷征西將軍,前後增邑凡六千六百戶。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
景元三年,又破維於侯和,維卻保沓中。 四年秋,詔諸軍征蜀,大將軍司馬文王皆指授節度,使艾與維相綴連; 雍州刺史諸葛緒要維,令不得歸。 艾遣天水太守王頎等直攻維營,隴西太守牽弘等邀其前,金城太守楊欣等詣甘松。 維聞鍾會諸軍已入漢中,引退還。 欣等追躡於強川口,大戰,維敗走。 聞雍州已塞道屯橋頭,從孔函谷入北道,欲出雍州後。 諸葛緒聞之,卻還三十里。 維入北道三十餘里,聞緒軍卻,尋還,從橋頭過,緒趣截維,較一日不及。 維遂東引,還守劍閣。 鍾會攻維未能克。 艾上言:「今賊摧折,宜遂乘之,從陰平由邪徑經漢德陽亭趣涪,出劍閣西百里,去成都三百餘里,奇兵衝其腹心。 劍閣之守必還赴涪,則會方軌而進; 劍閣之軍不還,則應涪之兵寡矣。 軍誌有之曰:『攻其無備,出其不意。 』今掩其空虛,破之必矣。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
冬十月,艾自陰平道行無人之地七百餘里,鑿山通道,造作橋閣。 山高谷深,至為艱險,又糧運將匱,頻於危殆。 艾以氈自裹,推轉而下。 將士皆攀木緣崖,魚貫而進。 先登至江由,蜀守將馬邈降。 蜀衛將軍諸葛瞻自涪還綿竹,列陳待艾。 艾遣子惠唐亭侯忠等出其右,司馬師纂等出其左。 忠、纂戰不利,並退還,曰:「賊未可擊。 」艾怒曰:「存亡之分,在此一舉,何不可之有? 」乃叱忠、纂等,將斬之。 忠、纂馳還更戰,大破之,斬瞻及尚書張遵等首,進軍到雒。 劉禪遣使奉皇帝璽綬,為箋詣艾請降。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
艾至成都,禪率太子諸王及群臣六十餘人面縛輿櫬詣軍門,艾執節解縛焚櫬,受而宥之。 檢禦將士,無所虜略,綏納降附,使復舊業,蜀人稱焉。 輒依鄧禹故事,承制拜禪行驃騎將軍,太子奉車、諸王駙馬都尉。 蜀群司各隨高下拜為王官,或領艾官屬。 以師纂領益州刺史,隴西太守牽弘等領蜀中諸郡。 使於綿竹築臺以為京觀,用彰戰功。 士卒死事者,皆與蜀兵同共埋藏。 艾深自矜伐,謂蜀士大夫曰:「諸君賴遭某,故得有今日耳。 若遇吳漢之徒,已殄滅矣。 」又曰:「姜維自一時雄兒也,與某相值,故窮耳。 」有識者笑之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
十二月,詔曰:「艾曜威奮武,深入虜庭,斬將搴旗,梟其鯨鯢,使僭號之主,稽首系頸,歷世逋誅,一朝而平。 兵不逾時,戰不終日,雲徹席捲,盪定巴蜀。 雖白起破強楚,韓信克勁趙,吳漢禽子陽,亞夫滅七國,計功論美,不足比勳也。 其以艾為太尉,增邑二萬戶,封子二人亭侯,各食邑千戶。」 〈袁子曰:諸葛亮,重人也,而驟用蜀兵,此知小國弱民難以久存也。 今國家一舉而滅蜀,自征伐之功,未有如此之速者也。 方鄧艾以萬人入江由之危險,鍾會以二十萬眾留劍閣而不得進,三軍之士已飢,艾雖戰勝克將,使劉禪數日不降,則二將之軍難以反矣。 故功業如此之難也。 國家前有壽春之役,後有滅蜀之勞,百姓貧而倉禀虛,故小國之慮,在於時立功以自存,大國之慮,在於既勝而力竭,成功之後,戒懼之時也。〉 艾言司馬文王曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
兵有先聲而後實者,今因平蜀之勢以乘吳,吳人震恐,席捲之時也。 然大舉之後,將士疲勞,不可便用,且徐緩之; 留隴右兵二萬人,蜀兵二萬人,煮鹽興冶,為軍農要用,並作舟船,豫順流之事,然後發使告以利害,吳必歸化,可不征而定也。 今宜厚劉禪以致孫休,安士民以來遠人,若便送禪於京都,吳以為流徙,則於向化之心不勸。 宜權停留,須來年秋冬,比爾吳亦足平。 以為可封禪為扶風王,錫其資財,供其左右。 郡有董卓塢,為之宮舍。 爵其子為公侯,食郡內縣,以顯歸命之寵。 開廣陵、城陽以待吳人,則畏威懷德,望風而從矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
文王使監軍衛瓘喻艾:「事當須報,不宜輒行。 」艾重言曰:「銜命征行,奉指授之策,元惡既服; 至於承制拜假,以安初附,謂合權宜。 今蜀舉眾歸命,地盡南海,東接吳會,宜早鎮定若待國命,往復道途,延引日月。 春秋之義,大夫出疆,有可以安社稷,利國家,專之可也。 今吳未賓; 勢與蜀連,不可拘常以失事機。 兵法,進不求名,退不避罪,艾雖無古人之節,終不自嫌以損於國也。 」鍾會、胡烈、師纂等皆白艾所作悖逆,變釁以結。 詔書檻車徵艾。 〈《魏氏春秋》曰:艾仰天歎曰:「艾忠臣也,一至此乎! 白起之酷,復見於今日矣。」〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
艾父子既囚,鍾會至成都,先送艾,然後作亂。 會已死,艾本營將士追出艾檻車,迎還。 瓘遣田續等討艾,遇於綿竹西,斬之。 子忠與艾俱死,餘子在洛陽者悉誅,徙艾妻子及孫於西域。 〈《漢晉春秋》曰:初艾之下江由也,以續不進,欲斬,既而捨之。 及瓘遣續,謂曰:「可以報江由之辱矣。 」杜預言於眾曰:「伯玉其不免乎! 身為名士,位望已高,既無德音,又不御下以正,是小人而乘君子之器,將何以堪其責乎? 」瓘聞之,不俟駕而謝。 《世語》曰:師纂亦與艾俱死。 纂性急少恩,死之日體無完皮。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
初,艾當伐蜀,夢坐山上而有流水,以問殄虜護軍爰邵。 邵曰:「按易卦,山上有水曰蹇。 蹇繇曰:『蹇利西南,不利東北。 』孔子曰:『蹇利西南,往有功也; 不利東北,其道窮也。 』往必克蜀,殆不還乎! 」艾憮然不樂。 〈荀綽《冀州記》曰:邵起自幹吏,位至衛尉。 長子翰,河東太守。 中子敞,大司農。 少子倩,字君幼,寬厚有器局,勤於當世,歷位冀州刺史、太子右衛率。 翰子俞,字世都,清貞貴素,辯於論議,採公孫龍之辭以談微理。 少有能名,辟太尉府,稍歷顯位,至侍中中書令,遷為監。 臣松之按:蹇彖辭云「蹇利西南,往得中也」,不云「有功」; 下云「利見大人,往有功也」。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
艾心懷至忠而荷反逆之名,平定巴蜀而受夷滅之誅,臣竊悼之。 惜哉,言艾之反也! 艾性剛急,輕犯雅俗,不能協同朋類,故莫肯理之。 臣敢言艾不反之狀。 昔姜維有斷隴右之志,艾脩治備守,積穀強兵。 值歲凶旱,艾為區種,身被烏衣,手執耒耜,以率將士。 上下相感,莫不盡力。 艾持節守邊,所統萬數,而不難僕虜之勞,士民之役,非執節忠勤,孰能若此? 故落門、段谷之戰,以少擊多,摧破強賊。 先帝知其可任,委艾廟勝,授以長策。 艾受命忘身,束馬縣車,自投死地,勇氣陵雲士眾乘勢,使劉禪君臣面縛,叉手屈膝。 艾功名以成,當書之竹帛,傳祚萬世。 七十老公,反欲何求! 艾誠恃養育之恩,心不自疑,矯命承制,權安社稷; 雖違常科,有合古義,原心定罪,本在可論。 鍾會忌艾威名,構成其事。 忠而受誅,信而見疑,頭縣馬巿,諸子並斬,見之者垂泣,聞之者嘆息。 陛下龍興,闡弘大度,釋諸嫌忌,受誅之家,不拘敘用。 昔秦民憐白起之無罪,吳人傷子胥之冤酷,皆為立祠。 今天下民人為艾悼心痛恨,亦猶是也。 臣以為艾身首分離,捐棄草土,宜收屍喪,還其田宅。 以平蜀之功,紹封其孫,使闔棺定諡,死無餘恨。 赦冤魂於黃泉,收信義於後世,葬一人而天下慕其行,埋一魂而天下歸其義,所為者寡而悅者眾矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
九年,詔曰:「艾有功勳,受罪不逃刑,而子孫為民隸,朕常愍之。 其以嫡孫朗為郎中。」
(No translation available) (No translation available)
41
艾在西時,修治障塞,築起城塢。 泰始中,羌虜大叛,頻殺刺史,涼州道斷。 吏民安全者,皆保艾所築塢焉。 〈《世語》曰:咸寧中,積射將軍樊震為西戎牙門,得見辭,武帝問震所由進,震自陳曾為鄧艾伐蜀時帳下將,帝遂尋問艾,震具申艾之忠,言之流涕。 先是以艾孫朗為丹水令,由此遷為定陵令。 次孫千秋有時望,光祿大夫王戎辟為掾。 永嘉中,朗為新都太守,未之官,在襄陽失火,朗及母妻子舉室燒死,惟子韜子行得免。 千秋先卒,二子亦燒死。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
鍾會字士季,潁川長社人,太傅繇小子也。 少敏惠夙成。 〈會為其母傳曰:「夫人張氏,字昌蒲,太原茲氏人,太傅定陵成侯之命婦也。 世長吏二千石。 夫人少喪父母,充成侯家,修身正行,非禮不動,為上下所稱述。 貴妾孫氏,攝嫡專家,心害其賢,數讒毀無所不至。 孫氏辨博有智巧,言足以飾非成過,然竟不能傷也。 及妊娠,愈更嫉妒,乃置藥食中,夫人中食,覺而吐之,瞑眩者數日。 或曰:『何不向公言之? 』答曰:『嫡庶相害,破家危國,古今以為鑑誡。 假如公信我,眾誰能明其事? 彼以心度我,謂我必言,固將先我; 事由彼發,顧不快耶! 』遂稱疾不見。 孫氏果謂成侯曰:『妾欲其得男,故飲以得男之藥,反謂毒之! 』成侯曰:『得男藥佳事,闇於食中與人,非人情也。 』遂訊侍者俱服,孫氏由是得罪出。 成侯問夫人何能不言,夫人言其故,成侯大驚,益以此賢之。 黃初六年,生會,恩寵愈隆。 成侯既出孫氏,更納正嫡賈氏。 」臣松之按:鍾繇於時老矣,而方納正室。 蓋禮所云「宗子雖七十,無無主婦」之義也。 《魏氏春秋》曰:會母見寵於繇,繇為之出其夫人。 卞太后以為言,文帝詔繇復之。 繇恚憤,將引鴆,弗獲,餐椒致噤,帝乃止。〉 中護軍蔣濟著論,謂「觀其眸子,足以知人。 」會年五歲,繇遣見濟,濟甚異之,曰:「非常人也。 」及壯,有才數技藝,而博學精練名理,以夜續晝,由是獲聲譽。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
正始中,以為秘書郎,遷尚書中書侍郎。 〈《世語》曰:司馬景王命中書令虞松作表,再呈輒不可意,命松更定。 以經時,松思竭不能改,心苦之,形於顏色。 會察其有憂,問松,松以實答。 會取視,為定五字。 松悅服,以呈景王,王曰:「不當爾邪,誰所定也? 」松曰:「鍾會。 向亦欲啟之,會公見問,不敢饕其能。 」王曰:「如此,可大用,可令來。 」會問松王所能,松曰:「博學明識,無所不貫。 」會乃絕賓客,精思十日,平旦入見,至鼓二乃出。 出後,王獨拊手嘆息曰:「此真王佐材也! 」松字叔茂,陳留人,九江太守邊讓外孫。 松弱冠有才,從司馬宣王征遼東,宣王命作檄,及破賊,作露布。 松從還,宣王辟為掾,時年二十四,遷中書郎,遂至太守。 松子濬,字顯弘,晉廷尉。 臣松之以為鍾會名公之子,聲譽夙著,弱冠登朝,已歷顯位,景王為相,何容不悉,而方於定虞松表然後乃蒙接引乎? 設使先不相識,但見五字而便知可大用,雖聖人其猶病諸,而況景王哉?〉 高貴鄉公即尊位,賜爵關內侯。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
初,吳大將全琮,孫權之婚親重臣也,琮子懌、孫靜、從子端、翩、緝等,皆將兵來救誕。 懌兄子輝、儀留建業,與其家內爭訟,攜其母,將部曲數十家渡江,自歸文王。 會建策,密為輝、儀作書,使輝、儀所親信齎入城告懌等,說吳中怒懌等不能拔壽春,欲盡誅諸將家,故逃來歸命。 懌等恐懼,遂將所領開東城門出降,皆蒙封寵,城中由是乖離。 壽春之破,會謀居多,親待日隆,時人謂之子房。 軍還,遷為太僕,固辭不就。 以中郎在大將軍府管記室事,為腹心之任。 以討諸葛誕功,進爵陳侯,屢讓不受。 詔曰:「會典綜軍事,參同計策,料敵制勝,有謀謨之勳,而推寵固讓,辭指款實,前後累重,志不可奪。 夫成功不處,古人所重,其聽會所執,以成其美。 」遷司隸校尉。 雖在外司,時政損益,當世與奪,無不綜典。 嵇康等見誅,皆會謀也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
45
文王以蜀大將姜維屢擾邊陲,料蜀國小民疲,資力單竭,欲大舉圖蜀。 惟會亦以為蜀可取,豫共籌度地形,考論事勢。 景元三年冬,以會為鎮西將軍、假節都督關中諸軍事。 文王敕青、徐、兗、豫、荊、揚諸州,並使作船,又令唐咨作浮海大船,外為將伐吳者。 四年秋,乃下詔使鄧艾、諸葛緒各統諸軍三萬餘人,艾趣甘松、沓中連綴維,緒趣武街、橋頭絕維歸路。 會統十餘萬眾,分從斜谷、駱谷入。 先命牙門將許儀在前治道,會在後行,而橋穿,馬足陷,於是斬儀。 儀者,許褚之子,有功王室,猶不原貸。 諸軍聞之,莫不震竦。 蜀令諸圍皆不得戰,退還漢、樂二城守。 魏興太守劉欽趣子午谷,諸軍數道平行,至漢中。 蜀監軍王含守樂城,護軍蔣斌守漢城,兵各五千。 會使護軍荀愷、前將軍李輔各統萬人,愷圍漢城,輔圍樂城。 會徑過,西出陽安口,遣人祭諸葛亮之墓。 使護軍胡烈等行前,攻破關城,得庫藏積穀。 姜維自沓中還,至陰平,合集士眾,欲赴關城。 未到,聞其已破,退趣白水,與蜀將張翼、廖化等合守劍閣拒會。 會移檄蜀將吏士民曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
46
往者漢祚衰微,率土分崩,生民之命,幾於泯滅。 太祖武皇帝神武聖哲,撥亂反正,拯其將墜,造我區夏。 高祖文皇帝應天順民,受命踐阼。 烈祖明皇帝奕世重光,恢拓洪業。 然江山之外,異政殊俗,率土齊民未蒙王化,此三祖所以顧懷遺恨也。 今主上聖德欽明,紹隆前緒,宰輔忠肅明允,劬勞王室,布政垂惠而萬邦協和,施德百蠻而肅慎致貢。 悼彼巴蜀,獨為匪民,愍此百姓,勞役未已。 是以命授六師,龔行天罰,征西、雍州、鎮西諸軍,五道並進。 古之行軍,以仁為本,以義治之; 王者之師,有征無戰; 故虞舜舞干戚而服有苗,周武有散財、發廩、表閭之義。 今鎮西奉辭銜命,攝統戎重,庶弘文告之訓,以濟元元之命,非欲窮武極戰,以快一朝之政,故略陳安危之要,其敬聽話言。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
益州先主以命世英才,興兵朔野,困躓冀、徐之郊,制命紹、布之手,太祖拯而濟之,與隆大好。 中更背違,棄同即異,諸葛孔明仍規秦川,姜伯約屢出隴右,勞動我邊境,侵擾我氐、羌,方國家多故,未遑修九伐之征也。 今邊境乂清,方內無事,畜力待時,并兵一向,而巴蜀一州之眾,分張守備,難以御天下之師。 段谷、侯和沮傷之氣,難以敵堂堂之陳。 比年以來,曾無寧歲,征夫勤瘁,難以當子來之民。 此皆諸賢所親見也。 蜀相壯見禽於秦,公孫述授首於漢,九州之險,是非一姓。 此皆諸賢所備聞也。 明者見危於無形,智者規禍於未萌,是以微子去商,長為周賓,陳平背項,立功於漢。 豈晏安酖毒,懷祿而不變哉?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
今國朝隆天覆之恩,宰輔弘寬恕之德,先惠後誅,好生惡殺。 往者吳將孫壹舉眾內附,位為上司,寵秩殊異。 文欽、唐咨為國大害,叛主仇賊,還為戎首。 咨困逼禽獲,欽二子還降,皆將軍、封侯; 咨與聞國事。 壹等窮踧歸命,猶加盛寵,況巴蜀賢知見機而作者哉! 誠能深鑑成敗,邈然高蹈,投跡微子之踪,錯身陳平之軌,則福同古人,慶流來裔,百姓士民,安堵舊業,農不易畝,巿不回肆,去累卵之危,就永安之福,豈不美與! 若偷安旦夕,迷而不反,大兵一發,玉石皆碎,雖欲悔之,亦無及已。 其詳擇利害,自求多福,各具宣布,咸使聞知。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
鄧艾追姜維到陰平,簡選精銳,欲從漢德陽入江由、左儋道詣綿竹,趣成都,與諸葛緒共行。 緒以本受節度邀姜維,西行非本詔,遂進軍前向白水,與會合。 會遣將軍田章等從劍閣西,徑出江由。 未至百里,章先破蜀伏兵三校,艾使章先登。 遂長驅而前。 會與緒軍向劍閣,會欲專軍勢,密白緒畏懦不進,檻車徵還。 軍悉屬會, 〈按《百官名》:緒入晉為太常崇禮衛尉。 子衝,廷尉。 荀綽《兗州記》曰:衝子詮,字德林,玫字仁林,並知名顯達。 詮,兗州刺史。 玫,侍中御史中丞。〉 進攻劍閣,不克,引退,蜀軍保險拒守。 艾遂至綿竹,大戰,斬諸葛瞻。 維等聞瞻巳破,率其眾東入於巴。 會乃進軍至涪,遣胡烈、田續、龐會等追維。 艾進軍向成都,劉禪詣艾降,遣使敕維等令降於會。 維至廣漢郪縣,令兵悉放器仗,送節傳於胡烈,便從東道詣會降。 會上言曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
賊姜維、張翼、廖化、董厥等逃死遁走,欲趣成都。 臣輒遣司馬夏侯咸、護軍胡烈等,經從劍閣,出新都、大渡截其前,參軍爰青彡、將軍句安等躡其後,參軍皇甫闓、將軍王買等從涪南出衝其腹,臣據涪縣為東西勢援。 維等所統步騎四五萬人,擐甲厲兵,塞川填谷,數百里中首尾相繼,憑恃其眾,方軌而西。 臣敕咸、闓等令分兵據勢,廣張羅罔,南杜走吳之道,西塞成都之路,北絕越逸之徑,四面雲集,首尾並進,蹊路斷絕,走伏無地。 臣又手書申喻,開示生路,群寇困逼,知命窮數盡,解甲投戈,面縛委質,印綬萬數,資器山積。 昔舜舞干戚,有苗自服; 牧野之師,商旅倒戈:有征無戰,帝王之盛業。 全國為上,破國次之; 全軍為上,破軍次之:用兵之令典。 陛下聖德,侔踪前代,翼輔忠明,齊軌公旦,仁育羣生,義征不譓,殊俗向化,無思不服,師不逾時,兵不血刃,萬里同風,九州共貫。 臣輒奉宣詔命,導揚恩化,復其社稷,安其閭伍,捨其賦調,弛其徵役,訓之德禮以移其風,示之軌儀以易其俗,百姓欣欣,人懷逸豫,後來其蘇,義無以過。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
會於是禁檢士眾不得鈔略,虛己誘納,以接蜀之群司,與維情好歡甚。 〈《世語》曰:夏侯霸奔蜀,蜀朝問「司馬公如何德」? 霸曰:「自當作家門。 」「京師俊士」? 曰:「有鍾士季,其人管朝政,吳、蜀之憂也。 」《漢晉春秋》曰:初,夏侯霸降蜀,姜維問之曰:「司馬懿既得彼政,當復有征伐之志不? 」霸曰:「彼方營立家門,未遑外事。 有鍾士季者,其人雖少,終為吳、蜀之憂,然非非常之人亦不能用也。 」後十五年而會果滅蜀。 按習鑿齒此言,非出他書,故採用《世語》而附益也。〉 十二月詔曰:「會所向摧弊,前無強敵,緘制眾城,罔羅迸逸。 蜀之豪帥,面縛歸命,謀無遺策,舉無廢功。 凡所降誅,動以萬計,全勝獨克,有征無戰。 拓平西夏,方隅清晏。 其以會為司徒,進封縣侯,增邑萬戶。 封子二人亭侯,邑各千戶。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
會內有異志,因鄧艾承制專事,密白艾有反狀, 〈《世語》曰:會善效人書,於劍閣要艾章表白事,皆易其言,令辭指悖傲,多自矜伐。 又毀文王報書,手作以疑之也。〉 於是詔書檻車徵艾。 司馬文王懼艾或不從命,敕會並進軍成都,監軍衛瓘在會前行,以文王手筆令宣喻艾軍,艾軍皆釋仗,遂收艾入檻車。 會所憚惟艾,艾既禽而會尋至,獨統大眾,威震西土。 自謂功名蓋世,不可復為人下,加猛將銳卒皆在己手,遂謀反。 欲使姜維等皆將蜀兵出斜谷,會自將大眾隨其後。 既至長安,令騎士從陸道,步兵從水道順流浮渭入河,以為五日可到孟津,與騎會洛陽,一旦天下可定也。 會得文王書云:「恐鄧艾或不就徵,今遣中護軍賈充將步騎萬人徑入斜谷,屯樂城,吾自將十萬屯長安,相見在近。 」會得書,驚呼所親語之曰:「但取鄧艾,相國知我能獨辦之; 今來大重,必覺我異矣,便當速發。 事成,可得天下; 不成,退保蜀漢,不失作劉備也。 我自淮南以來,畫無遣策,四海所共知也。 我欲持此安歸乎! 」會以五年正月十五日至,其明日,悉請護軍、郡守、牙門騎督以上及蜀之故官,為太后發喪於蜀朝堂。 矯太后遺詔,使會起兵廢文王,皆班示坐上人,使下議訖,書版署置,更使所親信代領諸軍。 所請群官,悉閉著益州諸曹屋中,城門宮門皆閉,嚴兵圍守。 會帳下督丘建本屬胡烈,烈薦之文王,會請以自隨,任愛之。 建愍烈獨坐,啟會,使聽內一親兵出取飲食,諸牙門隨例各內一人。 烈紿語親兵及疏與其子曰:「丘建密說消息,會已作大坑,白棓 〈棓與棒同。〉 數千,欲悉呼外兵入,人賜白㡊 〈苦洽反。〉 ,拜為散將,以次棓殺坑中。 」諸牙門親兵亦咸說此語,一夜傳相告,皆遍。 或謂會:「可盡殺牙門騎督以上。 」會猶豫未決。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
53
十八日日中,烈軍兵與烈兒雷鼓出門,諸軍兵不期皆鼓譟出,曾無督促之者,而爭先赴城。 時方給與姜維鎧杖,白外有匈匈聲,似失火,有頃,白兵走向城。 會驚,謂維曰:「兵來似欲作惡,當云何? 」維曰:「但當擊之耳。 」會遣兵悉殺所閉諸牙門郡守,內人共舉機以柱門,兵斫門,不能破。 斯須,門外倚梯登城,或燒城屋,蟻附亂進,矢下如雨,牙門、郡守各緣屋出,與其卒兵相得。 姜維率會左右戰,手殺五六人,眾既格斬維,爭赴殺會。 會時年四十,將士死者數百人。 〈《晉諸公贊》曰:胡烈兒名淵,字世元,遵之孫也。 遵,安定人,以才兼文武,累居籓鎮,至車騎將軍。 子奮,字玄威,亦歷方任。 女為晉武帝貴人,有寵。 太康中,以奮為尚書僕射,加鎮軍大將軍、開府。 弟廣,字宣祖,少府。 次烈,字玄武,秦州刺史。 次岐,宇玄嶷,并州刺史。 廣子喜,涼州刺史。 淵小字鷂鴟,時年十八,既殺會救父,名震遠近。 後趙王倫篡位,三王興義,倫使淵與張泓將兵禦齊王,屢破齊軍。 會成都戰克,淵乃歸降伏法。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
54
初,文王欲遣會伐蜀,西曹屬邵悌求見曰:「今遣鍾會率十餘萬眾伐蜀,愚謂會單身無重任,不若使餘人行。 」文王笑曰:
(No translation available) (No translation available)
55
我寧當復不知此耶? 蜀為天下作患,使民不得安息,我今伐之如指掌耳,而眾人皆言蜀不可伐。 夫人心豫怯則智勇並竭,智勇並竭而強使之,適為敵禽耳。 惟鍾會與人意同,今遣會伐蜀,必可滅蜀。 滅蜀之後,就如卿所慮,當何所能一辦耶? 凡敗軍之將不可以語勇,亡國之大夫不可與圖存,心膽以破故也。 若蜀以破,遺民震恐,不足與圖事; 中國將士各自思歸,不肯與同也。 若作惡,祗自滅族耳。 卿不須憂此,慎莫使人聞也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
56
會嘗論易無互體、才性同異。 及會死後,於會家得書二十篇,名曰《道論》,而實刑名家也,其文似會。
(No translation available) (No translation available)
57
初,會弱冠與山陽王弼竝知名。 弼好論儒道,辭才逸辯,注《易》及《老子》,為尚書郎,年二十餘卒。 〈弼字輔嗣。 何劭為其傳曰:弼幼而察慧,年十餘,好老氏,通辯能言。 父業,為尚書郎。 時裴徽為吏部郎,弼未弱冠,往造焉。 徽一見而異之,問弼曰:「夫無者誠萬物之所資也,然聖人莫肯致言,而老子申之無已者何? 」弼曰:「聖人體無,無又不可以訓,故不說也。 老子是有者也,故恆言無所不足。 」尋亦為傅嘏所知。 於時何晏為吏部尚書,甚奇弼,嘆之曰:「仲尼稱後生可畏,若斯人者,可與言天人之際乎! 」正始中,黃門侍郎累缺。 晏既用賈充、裴秀、朱整,又議用弼。 時丁謐與晏爭衡,致高邑王黎於曹爽,爽用黎。 於是以弼補臺郎。 初除,覲爽,請間,爽為屏左右,而弼與論道,移時無所他及,爽以此嗤之。 時爽專朝政,黨與共相進用,弼通俊不治名高。 尋黎無幾時病亡,爽用王沈代黎,弼遂不得在門下,晏為之嘆恨。 弼在臺既淺,事功亦雅非所長,益不留意焉。 淮南人劉陶善論縱橫,為當時所推。 每與弼語,常屈弼。 弼天才卓出,當其所得,莫能奪也。 性和理,樂遊宴,解音律,善投壺。 其論道傅會文辭,不如何晏,自然有所拔得,多晏也,頗以所長笑人,故時為士君子所疾。 弼與鍾會善,會論議以校練為家,然每服弼之高致。 何晏以為聖人無喜怒哀樂,其論甚精,鍾會等述之。 弼與不同,以為聖人茂於人者神明也,同於人者五情也,神明茂故能體沖和以通無,五情同故不能無哀樂以應物,然則聖人之情,應物而無累於物者也。 今以其無累,便謂不復應物,失之多矣。 弼注易,潁川人荀融難弼大衍義。 弼答其意,白書以戲之曰:「夫明足以尋極幽微,而不能去自然之性。 顏子之量,孔父之所預在,然遇之不能無樂,喪之不能無哀。 又常狹斯人,以為未能以情從理者也,而今乃知自然之不可革。 足下之量,雖已定乎胸懷之內,然而隔逾旬朔,何其相思之多乎? 故知尼父之於顏子,可以無大過矣。 」弼注《老子》,為之指略,致有理統。 著道略論,注《易》,往往有高麗言。 太原王濟好談,病老、莊,常云:「見弼《易》注,所悟者多。 」然弼為人淺而不識物情,初與王黎、荀融善,黎奪其黃門郎,於是恨黎,與融亦不終。 正始十年,曹爽廢,以公事免。 其秋遇癘疾亡,時年二十四,無子絕嗣。 弼之卒也,晉景王聞之,嗟嘆者累日,其為高識所惜如此。 孫盛曰:易之為書,窮神知化,非天下之至精,其孰能與於此? 世之註解,殆皆妄也。 況弼以傅會之辨而欲籠統玄旨者乎? 故其敘浮義則麗辭溢目,造陰陽則妙頤無聞,至於六爻變化,群象所效,日時歲月,五氣相推,弼皆擯落,多所不關。 雖有可觀者焉,恐將泥夫大道。 《博物記》曰:初,王粲與族兄凱俱避地荊州,劉表欲以女妻粲,而嫌其形陋而用率,以凱有風貌,乃以妻凱。 凱生業,業即劉表外孫也。 蔡邕有書近萬卷,末年載數車與粲,粲亡後,相國掾魏諷謀反,粲子與焉,既被誅,邕所與書悉入業。 業字長緒,位至謁者僕射。 子宏字正宗,司隸校尉。 宏,弼之兄也。 《魏氏春秋》曰:文帝既誅粲二子,以業嗣粲。〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
58
【評】
(No translation available)
59
評曰:王凌風節格尚,毌丘儉才識拔幹,諸葛誕嚴毅威重,鍾會精練策數,咸以顯名,致茲榮任,而皆心大志迂,不慮禍難,變如發機,宗族塗地,豈不謬惑邪! 鄧艾矯然強壯,立功立事,然闇於防患,咎敗旋至,豈遠知乎諸葛恪而不能近自見,此蓋古人所謂目論者也。 〈《史記》曰:越王無疆與中國爭強,當楚威王時,越北伐齊,齊威王使人說越王,越王不納。 齊使者曰:「幸也,越之不亡也。 吾不貴其用智之如目,目見毫毛而不自見其睫也。 今王知晉之失計,不自知越之過,是目論也。」〉
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)