1
吉禮一
(No translation available)
2
太宗尚儒雅,勤於治政,修明典章,大抵曠廢舉矣。 真宗承重熙之後,契丹既通好,天下無事,於是封泰山,祀汾陰,天書、聖祖崇奉迭興,專置詳定所,命執政、翰林、禮官參領之。 尋改禮儀院,仍歲增修,纖微委曲,緣情稱宜,蓋一時彌文之制也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
自《通禮》之後,其制度儀注傳於有司者,殆數百篇。 先是,天禧中,陳寬編次禮院所承新舊詔敕,不就。 天聖初,王皞始類成書,盡乾興,為《禮閣新編》,大率禮文,無著述體,而本末完具,有司便之。 景祐四年,賈昌朝撰《太常新禮》及《祀儀》,止于慶曆三年。 皇祐中,文彥博又撰《大享明堂記》二十卷。 至嘉祐中,歐陽修纂集散失,命官設局,主《通禮》而記其變,及《新禮》以類相從,為一百卷,賜名《太常因革禮》,異于舊者蓋十三四焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
未幾,又命龍圖直學士宋敏求同御史台、閣門、禮院詳定《朝會儀注》,總四十六卷:曰《閣門儀》,曰《朝會禮文》,曰《儀注》,曰《徽號寶冊儀》。 《祭祀》總百九十一卷:曰《祀儀》,曰《南郊式》,曰《大禮式》,曰《郊廟奉祀禮文》,曰《明堂袷享令式》,曰《天興殿儀》,曰《四孟朝獻儀》,曰《景靈宮供奉敕令格式》,曰《儀禮敕令格式》。 《祈禳》總四十卷:曰《祀賽式》,曰《齋醮式》,曰《金籙儀》。 《蕃國》總七十一卷:曰《大遼令式》,曰《高麗入貢儀》,曰《女真排辦儀》,曰《諸蕃進貢令式》。 《喪葬》總百六十三卷:曰《葬式》,曰《宗室外臣葬敕令格式》,曰《孝贈式》。 其損益之制,視前多矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
紹聖而後,累詔續編,起治平,訖政和,凡五十一年,為書三百卷,今皆不傳。 而大觀初,置議禮局於尚書省,命詳議、檢討官具禮制本末,議定請旨。 三年書成,為《吉禮》二百三十一卷、《祭服制度》十六卷,頒焉。 議禮局請分秩五禮,詔依《開寶通禮》之序。 政和元年,續修成四百七十七卷,且命仿是修定儀注。 三年,《五禮新儀》成,凡二百二十卷,增置禮直官,許士庶就問新儀,而詔開封尹王革編類通行者,刊本給天下,使悉知禮意,其不奉行者論罪。 宣和初,有言其煩擾者,遂罷之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
初,議禮局之置也,詔求天下古器,更制尊、爵、鼎、彝之屬。 其後,又置禮制局於編類御筆所。 於是郊廟禋祀之器,多更其舊。 既有詔討論冠服,遂廢靴用履,其他無所改議,而禮制局亦罷。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
大抵累朝典禮,講議最詳。 祀禮修于元豐,而成於元祐,至崇寧復有所增損。 其存於有司者,惟《元豐郊廟禮文》及《政和五禮新儀》而已。 乃若圜丘之罷合祭天地; 明堂專以英宗配帝,悉罷從祀群神; 大蠟分四郊; 壽星改祀老人; 禧祖已祧而復,遂為始祖; 即景靈宮建諸神禦殿,以四孟薦享; 虛禘祭; 去牙盤食; 卻尊號; 罷入閣儀並常朝及正衙橫行。 此熙甯、元豐變禮之最大者也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
元祐冊後,政和冠皇子,元符創景靈西宮,崇甯親祀方澤、作明堂、立九廟、鑄九鼎、祀熒惑,大觀受八寶、大祀皆前期十日而戒。 凡此蓋治平以前所未嘗行者。
(No translation available) (No translation available)
9
欽宗即位,嘗詔春秋釋奠改從《元豐儀》,罷《新儀》不用而未暇也。 靖康之厄,蕩析無餘。
(No translation available) (No translation available)
10
南渡中興,銳意修復,高宗嘗謂輔臣曰:「晉武平吳之後,上下不知有禮,旋致禍亂。 周禮不秉,其何能國? 」孝宗繼志,典章文物,有可稱述。 治平日久,經學大明,諸儒如王普、董{分廾}等多以禮名家。 當時嘗續編《太常因革禮》矣,淳熙復有編輯之旨。 其後朱熹講明詳備,嘗欲取《儀禮》、《周官》、《二戴記》為本,編次朝廷公卿大夫士民之禮,盡取漢、晉而下及唐諸儒之說,考訂辨正,以為當代之典,未及成書而沒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
理宗四十年間,屢有意乎禮文之事,雖曰崇尚理學,所謂「禮雲禮雲,玉帛雲乎哉」,蓋可三歎。 鹹淳以降,無足言者。
(No translation available) (No translation available)
12
今因前史之舊,芟其繁亂,匯為五禮,以備一代之制,使後之觀者有足征焉。
(No translation available)
13
五禮之序,以吉禮為首,主邦國神祇祭祀之事。 凡祀典皆領于太常。 歲之大祀三十:正月上辛祈谷,孟夏雩祀,季秋大享明堂,冬至圜丘祭昊天上帝,正月上辛又祀感生帝,四立及土王日祀五方帝,春分朝日,秋分夕月,東西太一,臘日大蠟祭百神,夏至祭皇地祇,孟冬祭神州地祇,四孟、季冬薦享太廟、後廟,春秋二仲及臘日祭太社、太稷,二仲九宮貴神。 中祀九:仲春祭五龍,立春後醜日祀風師、亥日享先農,季春巳日享先蠶,立夏後申日祀雨師,春秋二仲上丁釋奠文宣王、上戊釋奠武成王。 小祀九:仲春祀馬祖,仲夏享先牧,仲秋祭馬社,仲冬祭馬步,季夏土王日祀中霤,立秋後辰日祀靈星,秋分享壽星,立冬後亥日祠司中、司命、司人、司祿,孟冬祭司寒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
其諸州奉祀,則五郊迎氣日祭嶽、鎮、海、瀆,春秋二仲享先代帝王及週六廟,並如中祀。 州縣祭社稷,奠文宣王,祀風雨,並如小祀。 凡有大赦,則令諸州祭嶽、瀆、名山、大川在境內者,及歷代帝王、忠臣、烈士載祀典者,仍禁近祠廟鹹加祭。 有不克定時日者,太卜署預擇一季祠祭之日,謂之「畫日」。 凡壇壝、牲器、玉帛、饌具、齋戒之制,皆具《通禮》。 後復有高禖、大小酺神之屬,增大祀為四十二焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
其後,神宗詔改定大祀:太一,東以春,西以秋,中以夏冬; 增大蠟為四,東西蠟主日配月; 太廟月祭朔。 而中祀:四望,南北蠟。 小祀:以四立祭司命、戶、灶、中霤、門、厲、行,以藏冰、出冰祭司寒,及月薦新太廟。 歲通舊祀凡九十二,惟五享後廟焉。 政和中,定《五禮新儀》,以熒惑、陽德觀、帝鼐、坊州朝獻聖祖、應天府祀大火為大祀; 雷神、歷代帝王、寶鼎、牡鼎、蒼鼎、岡鼎、彤鼎、阜鼎、皛鼎、魁鼎、會應廟、慶厲軍祭後土為中祀; 山林川澤之屬,州縣祭社稷、祀風伯雨師雷神為小祀。 餘悉如故。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
建炎四年十一月,權工部尚書韓肖胄言:「祖宗以來,每歲大、中、小祀百有餘所,罔敢廢闕。 自車駕巡幸,惟存宗廟之祭,至天地諸神之祀,則廢而不舉。 今國步尚艱,天未悔禍,正宜齋明恭肅,通於神明,而忽大事、棄重禮,恐非所以消弭天災,導迎景貺。 雖小祀未可遍舉,如天地、五帝、日月星辰、社稷,欲詔有司以時舉行。 所有器服並牲牢禮料,恐國用未充,難如舊制,乞下太常寺相度裁定,省繁就簡,庶幾神不乏祀,仰副陛下昭事懷柔、為民求福之意。 」尋命禮部太常裁定:每歲以立春上辛祀谷,孟夏雩祀,季秋及冬至日四祀天,夏至日一祀地,立春上辛日祀感生帝,立冬後祀神州地祇,春秋二社及臘前一日祭太社、太稷。 免牲、玉,權用酒酺,仍依方色奠幣。 以輔臣為初獻,禮官為亞、終獻。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
紹興三年,復大火祀,配以閼伯,以辰、戌出納之月祀之。 二十七年,禮部太常寺言:「每歲大祀三十六,除天地、宗廟、社稷、感生帝、九宮貴神、高禖、文宣王等已行外,其餘並乞寓祠齋宮。 」自紹興以來,大祀所行二十有三而已,至是乃悉復之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
舊制,郊廟祝文稱嗣皇帝,諸祭稱皇帝。 著作局准《開元禮》全稱帝號。 真宗以兼秘書監李至請,改從舊制。 又諸祭祝辭皆臨事撰進,多違典禮,乃命至增撰舊辭八十四首,為《正辭錄》三卷。 既復命知制誥李宗諤、楊億、直史館陳彭年詳定之,以為永式。 祝版當進署者,並命秘閣吏書,上親署訖,禦寶封給之。 凡先代帝王,祝文止稱廟號。 凡親行大祀,則皇子弟為亞獻、終獻。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
五代以來,宰相為大禮使,太常卿為禮儀使,御史中丞為儀仗使,兵部尚書為鹵簿使,京府尹為橋道頓遞使。 至是,大禮使或用親王,禮儀使專命翰林學士,儀仗、鹵簿使亦或以他官。 太平興國九年,始鑄五使印。 太宗將封泰山,以儀仗使兼判橋道頓遞事。 大中祥符後,凡有大禮,以中書、樞密分為五使,仍特鑄印。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
景祐二年,詔有司:「皇地祇、神州,舊常參官攝事,非所以尊神,自今命兩省。 歲九大祠,宰臣攝事者,參知政事、尚書丞郎、學士奉祠。 」於是參知政事盛度,享太廟已受誓戒,除知樞密院,乃不奉祠。 又故事,三歲一親郊,不郊輒代以他禮,慶賞與郊同,而五使皆以輔臣,不以官之高下。 天聖中,乃以朝林學士領儀仗,御史中丞領鹵簿,始用官次。 又每歲大祀,皆遣台省近臣攝太尉,其後或委他官,太中祥符始復舊制。 又國朝沿唐制,以太尉掌誓戒。 今議太尉三公,非其所任,請以吏部尚書掌誓戒。 詔用左僕射,闕則用右僕射、刑部尚書一員蒞之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
熙寧四年,參知政事王珪言:「南郊,乘輿所過,必勘箭然後出入,此師行之法,不可施於郊祀。 」禮院亦言。 於是,凡車駕出入門皆罷之。 六年,以詳定所請,又罷太廟及宣德、朱雀、南薰諸門勘契。 又皇帝自大次至版位,內臣二人執翟羽前導,號曰「拂翟」,失禮尤甚,請除之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
凡郊壇,值雨雪,即齋宮門望祭殿望拜,祭日不設登歌,祀官以公服行事,中祀以上皆給明衣。
(No translation available)
23
開寶元年十一月郊,以燎壇稍遠,不聞告燎之聲,始用爟火,令光明遠照,通於祀所。
(No translation available)
24
又太廟初獻,依開寶例,以玉斝、玉瓚,亞獻以金斝,終獻以瓢斝。 外壇器亦如之。 慶曆中,太常請皇帝獻天地、配帝以匏爵,亞獻以木爵。 親祠太廟,酌以玉斝,亞獻以金斝。 郊廟飲福,皇帝皆以玉斝。 詔飲福,唯用金斝。 亞、終獻,酌以銀斝。 至飲福,尚食奉禦酌上尊酒,投溫器以進。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
凡常祀,天地宗廟,皆內降禦封香,仍制漆匱,付光祿、司農寺。 每祠祭,命判寺官緘署禮料送祀所。 凡祈告,亦內出香。 遂為定制。 嘉祐中,裴煜請:「大祠悉降禦封香,中、小祠供太府香。 中祠減大祠之半,小祠減中祠之半。 東、西太一宮系大祠,歲太府供香,非時祈請,降禦封香准大祠例。 及皇地祇、五方帝、百神、文宣、武成從配神位,牲牢寡薄。 」呂公著亦論廟牲未備,悉加其數。 元符元年,左司員外郎曾旼言:「周人以氣臭事神,近世易之以香。 按何佟之議,以為南郊、明堂用沉香,本天之質,陽所宜也; 北效用上和香,以地於人親,宜加雜馥。 今令文北極天皇而下皆用濕香,至於眾星之位,香不復設,恐於義未盡。 」於是每陛各設香。 又言:「先儒以為實柴所祀者無玉,郐鍮燎所祀者無幣。 今太常令式,眾星皆不用幣,蓋出於此。 然考《典瑞》、《玉人》之官,皆曰'圭璧以祀日月星辰'。 則實柴所祀非無玉矣。 郐鍮燎無幣,恐或未然。 」至是遂命眾星隨其方色用幣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
慶曆三年,禮官余靖言:「祈穀、祀感生帝同日,其禮當異,不可皆用四圭有邸,色尚赤。 」乃定祈穀、明堂蒼璧尺二寸,感生帝四圭有邸,朝日日圭、夕月月圭皆五寸,從祀神州無玉,報社稷兩圭有邸,祈不用玉。 明年,《祀儀》成,比《通禮》多所更定雲。 嘉祐中,集賢校理江休復言:「《六典》大祀養牲,在滌三月,袷享日近,已逾其期,而牲牢未供。 乞依漢、唐置廩犧局。 」下禮院議:歲大小祀幾百數,而牲盛之事,儲養無素,宜如休復言。 乃置廩犧局,設牢預養,籍田舊地,種植粢盛,納於神倉,以待祭祀之用。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
元豐六年,詳定禮文所言:「本朝昊天上帝、皇地祇、太祖位各設三牲,非尚質貴誠之義。 請親祠圜丘、方澤正配位皆用犢,不設羊豕俎及鼎匕,有司攝事亦如之。 又簠、簋、尊、豆皆非陶器,及用龍杓。 請改用陶,以椫為杓。 又請南北郊先行升煙瘞血之禮,至薦奠畢,即如舊儀,於壇坎燔瘞牲幣。 又北郊皇地祇及神州地祇,當為坎瘞,今乃建壇燔燎,非是。 請今祭地祝版、牲幣並瘞於坎。 又《祀儀》:惟昊天上帝、皇地祇、高禖燔瘞犢首,自感生帝、神州地祇而下皆不燔瘞牲體,殊不應典禮。 請自今昊天上帝、感生帝皆燔牲首以報陽; 皇地祇、神州、太社、太稷,凡地之祭,皆瘞牲之左髀以報陰。 薦享太廟亦皆升首於室。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
又言:「古者祭祀用牲,有豚解,有體解,薦腥則解為十一體。 今親祠南郊,正配位之俎,不殊左右胖,不分貴賤,無豚解、體解之別。 請郊廟薦腥,解其牲兩髀、兩肩、兩肋並脊為七體,左右胖俱用。 其載於俎,以兩髀在端,兩肩、兩肋次之,脊居中,皆進末。 至薦熟,沉肉于湯,止用右胖。 髀不升俎,前後肱骨離為三,曰肩、臂、臑。 後髀股骨去體離為二,曰肫、胳。 前脊謂之正脊,次直謂之脡脊,闊於脡脊謂之橫脊,皆二骨。 肋骨最後二為短肋,旁中二為正肋,最前二為代肋。 若升俎,則肩、臂臑在上端,膊、胳在下端,脊、肋在中央。 其俎之序,則肩、臂、臑、正脊、脡脊、橫脊、代肋、長肋、短肋、膊、胳凡十一體,而骨體升俎,進神坐前如少牢禮,皆進下。 其牲體各預以半為腥俎,半為熟俎,腸胃膚俎亦然。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
又請:「親祠飲福酒訖,仿《儀禮》'佐食摶黍'之說,命太官令取忝於簋,摶以授祝,祝受以豆,以嘏乎皇帝而無嘏辭。 又本朝親祠南郊,習儀於壇所,明堂習儀於大慶殿,皆近於瀆。 伏請南郊習儀於青城,明堂習儀於尚書省,以遠神為恭。 又賜胙:三師,三公,侍中,中書令,門下、中書侍郎,尚書左、右丞,知樞密、同知院事,禮儀、儀仗、鹵簿、頓遞使,牛羊豕肩、臂、臑各五; 太子三師、三少,特進,觀文大學士、學士,御史大夫,六尚書,金紫、銀青光祿大夫,節度使,資政殿大學士,觀文翰林資政端明龍圖天章寶文承旨、侍講、侍讀,學士,左右散騎常侍,尚書列曹侍郎,龍圖、天章、寶文直學士,光祿、正議、通議大夫,御史中丞,太子賓客、詹事,給事中,中書舍人,節度觀察留後,左右諫議,龍圖、天章、寶文待制,太中、中大夫,秘書、殿中丞,太常、宗正卿,牛豕肩、臂、臑各三; 入內內侍省押班、副都知,光祿卿,監禮官,博士,牛羊脊、肋各三; 太祝,奉禮,司奠彝,郊社、太廟、宮闈令,監牲牢、供應祠事內官,羊髀、膊、胳三; 應執事、職掌、樂工、門幹、宰手、馭馬、馭車人,並均給脾、肫、胳、觳及腸、胃、膚之類。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)