1
◎樂十七○詩樂琴律燕樂教坊雲韶部鈞容直四夷樂詩樂虞庭言樂,以詩為本。 孔門禮樂之教,自興於《詩》始。 《記》曰:“十有三年學樂、誦詩。 ”詠歌以養其性情,舞蹈以養其血脈,此古之成材所以為易也。 宋朝湖學之興,老師宿儒痛正音之寂寥,嚐擇取《二南》、《小雅》數十篇,寓之塤籥,使學者朝夕詠歌。 自爾聲詩之學,為儒者稍知所尚。 張載嚐慨然思欲講明,作之朝廷,被諸郊廟矣。 朱熹述為詩篇,彙於學禮,將使後之學者學焉。 《小雅》歌凡六篇:朱熹曰:“《傳》曰:‘大學始教,宵雅肄三。 ’謂習《小雅·鹿鳴》、《四牡》、《皇皇者華》之三詩也。 此皆君臣宴勞之詩,始學者習之,所以取其上下相和厚也。 古鄉飲酒及燕禮皆歌此三詩。 及笙入,六笙間歌《魚麗》、《南有嘉魚》、《南山有台》。 六笙詩本無辭,其遺聲亦不復傳矣。 《小雅》為諸侯之樂,《大雅》、《頌》為天子之樂。 ”二南《國風》歌凡六篇:朱熹曰:“‘《周南》、《召南》,正始之道,王化之基。 ’‘故用之鄉人焉,用之邦國焉。 ’《鄉飲酒》及《鄉射禮》:‘合樂,《周南》:《關雎》、《葛覃》、《卷耳》; 《召南》:《鵲巢》、《采蘩》、《采蘋》。 ’《燕禮》云:‘遂歌鄉樂。 ’即此六篇也。 合樂,謂歌舞與眾聲皆作。 《周南》、《召南》,古房中之樂歌也。 《關雎》言後妃之誌,《鵲巢》言國君夫人之德,《采蘩》言夫人之不失職,《采蘋》言卿大夫妻能循法度。 夫婦之道,生民之本,王化之端,此六篇者,其教之原也。 故國君與其臣下及四方之賓燕,用之合樂也。 ”《小雅》詩譜:《鹿鳴》、《四牡》、《皇皇者華》、《魚麗》、《南有嘉魚》、《南山有台》皆用黃鍾清宮。 ((俗呼為正宮調。 ))二南《國風》詩譜:《關雎》、《葛覃》、《卷耳》、《鵲巢》、《采蘩》、《采蘋》皆用無射清商。 ((俗呼為越調。 ))朱熹曰:“《大戴禮》言:《雅》二十六篇,其八可歌,其八廢不可歌,本文頗有闕誤。 漢末杜夔傳舊雅樂四曲:一曰《鹿鳴》,二曰《騶虞》,三曰《伐檀》,又加《文王》詩,皆古聲辭。 其後,新辭作而舊曲遂廢。 唐開元鄉飲酒禮,乃有此十二篇之目,而其聲亦莫得聞。 此譜,相傳即開元遺聲也。 古聲亡滅已久,不知當時工師何所考而為此。 竊疑古樂有唱、有歎。 唱者,發歌句也; 和者,繼其聲也。 詩詞之外,應更有疊字、散聲,以歎發其趣。 故漢、晉間舊曲既失其傳,則其詞雖存,而世莫能補。 如此譜直以一聲協一字,則古詩篇篇可歌。 又其以清聲為調,似亦非古法,然古聲既不可考,姑存此以見聲歌之仿佛,俟知樂者考焉。 ”琴律賾天地之和者莫如樂,暢樂之趣者莫如琴。 八音以絲為君,絲以琴為君。 眾器之中,琴德最優。 《白虎通》曰:“琴者,禁止於邪,以正人心也。 ”宜眾樂皆為琴之臣妾。 然八音之中,金、石、竹、匏、土、木六者,皆有一定之聲:革為燥濕所薄,絲有弦柱緩急不齊,故二者其聲難定。 鼓無當於五聲,此不復論。 惟絲聲備五聲,而其變無窮。 五弦作於虞舜,七弦作於周文、武,此琴製之古者也。 厥後增損不一。 至宋始製二弦之琴,以象天地,謂之兩儀琴,每弦各六柱。 又為十二弦以象十二律,其倍應之聲靡不畢備。 太宗因大樂雅琴加為九弦,按曲轉入大樂十二律,清濁互相合應。 大晟樂府嚐罷一、三、七、九。 惟存五弦,謂其得五音之正,最優於諸琴也。 今復俱用。 太常琴製,其長三尺六寸,三百六十分,象周天之度也。 薑夔《樂議》分琴為三準:自一暉至四暉謂之上準,四寸半,以象黃鍾之半律; 自四暉至七暉謂之中準,中準九寸,以象黃鍾之正律; 自七暉至龍齦謂之下準,下準一尺八寸,以象黃鍾之倍律。 三準各具十二律聲,按弦附木而取。 然須轉弦合本律所用之字,若不轉弦,則誤觸散聲,落別律矣。 每一弦各具三十六聲,皆自然也。 分五、七、九弦琴,各述轉弦合調圖:《五弦琴圖說》曰:“琴為古樂,所用者皆宮、商、角、徵、羽正音,故以五弦散聲配之。 其二變之聲,惟用古清商,謂之側弄,不入雅樂。 ”《七弦琴圖說》曰:七弦散而扣之,則間一弦於第十暉取應聲。 假如宮調,五弦十暉應七弦散聲,四弦十暉應六弦散聲,二弦十暉應四弦散聲,大弦十暉應三弦散聲,惟三弦獨退一暉,於十一暉應五弦散聲,古今無知之者。 竊謂黃鍾、大呂並用慢角調,故於大弦十一暉應三弦散聲; 太簇、夾鍾並用清商調,故於二弦方十二暉應四弦散聲; 姑洗、仲呂、蕤賓並用宮調,故於三弦十一暉應五弦散聲; 林鍾、夷則並用慢宮調,故於四弦十一暉應六弦散聲; 南呂、無射、應鍾並用蕤賓調,故於五弦十一暉應七弦散聲。 以律長短配弦大小,各有其序。 ”《九弦琴圖說》曰:“弦有七、有九,實即五弦。 七弦倍其二,九弦倍其四,所用者五音,亦不以二變為散聲也。 或欲以七弦配五音二變,以餘兩弦為倍,若七弦分配七音,則是今之十四弦也。 《聲律訣》云:‘琴瑟齪四者,律法上下相生也。 ’若加二變,則於律法不諧矣。 或曰:‘如此則琴無二變之聲乎? ’曰:‘附木取之,二變之聲固在也。 ’合五、七、九弦琴,總述取應聲法,分十二律十二均,每聲取弦暉之應,皆以次列按。 古者大琴則有大瑟,中琴則有中瑟,有雅琴、頌琴,則雅瑟、頌瑟,實為之合。 夔乃定瑟之製:桐為背,梓為腹,長九尺九寸,首尾各九寸,隱間八尺一寸,廣尺有八寸,嶽崇寸有八分。 中施九梁,皆象黃鍾之數。 梁下相連,使其聲衝融; 首尾之下為兩穴,使其聲條達,是《傳》所謂“大瑟達越”也。 四隅刻雲以緣其武,象其出於雲和。 漆其壁與首、尾、腹,取椅、桐、梓漆之。 全設二十五弦,弦一柱,崇二寸七分。 別以五色,五五相次,蒼為上,朱次之,黃次之,素與黔又次之,使肄習者便於擇弦。 弦八十一絲而朱之,是謂朱弦。 其尺則用漢尺。 凡瑟弦具五聲,五聲為均,凡五均,其二變之聲,則柱後抑角、羽而取之,五均凡三十五聲。 十二律、六十均、四百二十聲,瑟之能事畢矣。 夔於琴、瑟之議,其詳如此。 朱熹嚐與學者共講琴法,其定律之法:十二律並用太史公九分寸法為準,損益相生,分十二律及五聲,位置各定。 按古人以吹管聲傳於琴上,如吹管起黃鍾,則以琴之黃鍾聲合之; 聲合無差,然後以次遍合諸聲,則五聲皆正。 唐人紀琴,先以管色合字定宮弦,乃以宮弦下生徵,徵上生商,上下相生,終於少商。 下生者隔二弦、上生者隔一弦取之。 凡絲聲皆當如此。 今人苟簡,不復以管定聲,其高下出於臨時,非古法也。 調弦之法:散聲隔四而得二聲; 中暉亦如之而得四聲; 八暉隔三而得六聲; 九暉按上者隔二而得四聲,按下者隔一而得五聲; 十暉按上者隔一而得五聲,按下者隔二而得四聲。 每疑七弦隔一調之,六弦皆應於第十暉,而第三弦獨於第十一暉調之乃應。 及思而得之,七弦散聲為五聲之正,而大弦十二律之位,又眾弦散聲之所取正也。 故逐弦之五聲皆自東而西,相為次第。 其六弦會於十暉,則一與三者,角與散角應也; 二與四者,徵與散徵應也; 四與六者,宮與散少宮應也; 五與七者,商與散少商應也; 其第三、第五弦會於十一暉,則羽與散羽應也。 義各有當,初不相須,故不同會於一暉也。 旋宮諸調之法:旋宮古有“隨月用律”之說,今乃謂不必轉軫促弦,但依旋宮之法而抑按之,恐難如此泛論。 當每宮指定,各以何聲取何弦為唱,各以何弦取何律為均,乃見詳實。 又以《禮運正義》推之,則每律各為一宮,每宮各有五調,而其每調用律取聲,亦各有法。 此為琴之綱領,而說者罕及,乃闕典也。 當為一圖,以宮統調,以調統聲,令其次第、賓主各有條理。 仍先作三圖:一、各具琴之形體、暉弦、尺寸、散聲之位; 二、附按聲聲律之位; 三、附泛聲聲律之位,列於宮調圖前,則覽者曉然,可為萬世法矣。 觀熹之言,其於琴法本融末粲,至疏達而至縝密,蓋所謂識其大者歟! 燕樂古者,燕樂自周以來用之。 唐貞觀增隋九部為十部,以張文收所製歌名燕樂,而被之管弦。 厥後至坐部伎琵琶曲,盛流於時,匪直漢氏上林樂府、縵樂不應經法而已。 宋初置教坊,得江南樂,已汰其坐部不用。 自後因舊曲創新聲,轉加流麗。 政和間,詔以大晟雅樂施於燕饗,禦殿按試,補徵、角二調,播之教坊,頒之天下。 然當時樂府奏言:樂之諸宮調多不正,皆俚俗所傳。 及命劉昺輯《燕樂新書》,亦惟以八十四調為宗,非復雅音,而曲燕昵狎,至有援“君臣相說之樂”以藉口者。 末俗漸靡之弊,愈不容言矣。 紹興中,始蠲省教坊樂,凡燕禮,屏坐伎。 乾道繼誌述事,間用雜攢以充教坊之號,取具臨時,而廷紳祝頌,務在嚴恭,亦明以更不用女樂,頒旨子孫守之,以為家法。 於是中興燕樂,比前代猶簡,而有關乎君德者良多。 蔡元定嚐為《燕樂》一書,證俗失以存古義,今采其略附於下:黃鍾用“合”字,大呂、太簇用“四”字,夾鍾、姑洗用“一”字,夷則、南呂用“工”字,無射、應鍾用“凡”字,各以上、下分為清濁。 其中呂、蕤賓、林鍾不可以上、下分,中呂用“上”字,蕤賓用“勾”字,林鍾用“尺”字。 其黃鍾清用“六”字,大呂、太簇、夾鍾清各用“五”字,而以下、上、緊別之。 緊“五”者,夾鍾清聲,俗樂以為宮。 此其取律寸、律數、用字紀聲之略也。 一宮、二商、三角、四變為宮,五徵、六羽、七閏為角。 五聲之號與雅樂同,惟變徵以於十二律中陰陽易位,故謂之變。 變宮以七聲所不及,取閏餘之義,故謂之閏。 四變居宮聲之對,故為宮。 俗樂以閏為正聲,以閏加變,故閏為角而實非正角。 此其七聲高下之略也。 聲由陽來,陽生於子、終於午。 燕樂以夾鍾收四聲:曰宮、曰商、曰羽、曰閏。 閏為角,其正角聲、變聲、徵聲皆不收,而獨用夾鍾為律本。 此其夾鍾收四聲之略也。 宮聲七調:曰正宮、曰高宮、曰中呂宮、曰道宮、曰南呂宮、曰仙呂宮、曰黃鍾宮,皆生於黃鍾。 商聲七調:曰大食調、曰高大食調、曰雙調、曰小食調、曰歇指調、曰商調、曰越調,皆生於太簇。 羽聲七調:曰般涉調、曰高般涉調、曰中呂調、曰正平調、曰南呂調、曰仙呂調、曰黃鍾調,皆生於南呂。 角聲七調:曰大食角、曰高大食角、曰雙角、曰小食角、曰歇指角、曰商角、曰越角、皆生於應鍾。 此其四聲二十八調之略也。 竊考元定言燕樂大要,其律本出夾鍾,以十二律兼四清為十六聲,而夾鍾為最清,此所謂靡靡之聲也。 觀其律本,則其樂可知。 變宮、變徵既非正聲,而以變徵為宮,以變宮為角,反紊亂正聲。 若此夾鍾宮謂之中呂宮、林鍾宮謂之南呂宮者,燕樂聲高,實以夾鍾為黃鍾也。 所收二十八調,本萬寶常所謂非治世之音,俗又於七角調各加一聲,流蕩忘反,而祖調亦不復存矣。 聲之感人,如風偃草,宜風俗之日衰也! 夫奸聲亂色,不留聰明; 淫樂慝禮,不接心術。 使心知百體,皆由順正以行其義,此正古君子所以為治天下之本也。 紹興、乾道教坊迄弛不復置雲。 教坊自唐武德以來,置署在禁門內。 開元後,其人浸多,凡祭祀、大朝會則用太常雅樂,歲時宴享則用教坊諸部樂。 前代有宴樂、清樂、散樂,本隸太常,後稍歸教坊,有立、坐二部。 宋初循舊制,置教坊,凡四部。 其後平荊南,得樂工三十二人; 平西川,得一百三十九人; 平江南,得十六人; 平太原,得十九人; 餘藩臣所貢者八十三人; 又太宗藩邸有七十一人。 由是,四方執藝之精者皆在籍中。 每春秋聖節三大宴:其第一、皇帝升坐,宰相進酒,庭中吹觱栗,以眾樂和之; 賜群臣酒,皆就坐,宰相飲,作《傾杯樂》; 百官飲,作《三台》。 第二、皇帝再舉酒,群臣立於席後,樂以歌起。 第三、皇帝舉酒,如第二之製,以次進食。 第四、百戲皆作。 第五、皇帝舉酒,如第二之製。 第六、樂工致辭,繼以詩一章,謂之“口號”,皆述德美及中外蹈詠之情。 初致辭,群臣皆起,聽辭畢,再拜。 第七、合奏大曲。 第八、皇帝舉酒,殿上獨彈琵琶。 第九、小兒隊舞,亦致辭以述德美。 第十、雜劇。 罷,皇帝起更衣。 第十一、皇帝再坐,舉酒,殿上獨吹笙。 第十二、蹴踘。 第十三、皇帝舉酒,殿上獨彈箏。 第十四、女弟子隊舞,亦致辭如小兒隊。 第十五、雜劇。 第十六、皇帝舉酒,如第二之製。 第十七、奏鼓吹曲,或用法曲,或用《龜茲》。 第十八、皇帝舉酒,如第二之製,食罷。 第十九、用角,宴畢。 其禦樓賜酺同大宴。 崇德殿宴契丹使,惟無後場雜劇及女弟子舞隊。 每上元觀燈,樓前設露台,台上奏教坊樂、舞小兒隊。 台南設燈山,燈山前陳百戲,山棚上用散樂、女弟子舞。 餘曲宴會、賞花、習射、觀稼,凡遊幸但奏樂行酒,惟慶節上壽及將相入辭賜酒,則止奏樂。 ((都知、色長二人攝太官令,升殿對立,逡巡周,大宴則酒、唱遍,曲宴宰相雖各舉酒,通用慢曲而舞《三台》。 ))所奏凡十八調、四十大曲:一曰正宮調,其曲三,曰《梁州》、《瀛府》、《齊天樂》; 二曰中呂宮,其曲二,曰《萬年歡》、《劍器》; 三曰道調宮,其曲三,曰《梁州》、《薄媚》、《大聖樂》; 四曰南呂宮,其曲二,曰《瀛府》、《薄媚》; 五曰仙呂宮,其曲三,曰《梁州》、《保金枝》、《延壽樂》; 六曰黃鍾宮,其曲三,曰《梁州》、《中和樂》、《劍器》; 七曰越調,其曲二,曰《伊州》、《石州》; 八曰大石調,其曲二,曰《清平樂》、《大明樂》; 九曰雙調,其曲三,曰《降聖樂》、《新水調》、《采蓮》; 十曰小石調,其曲二,曰《胡渭州》、《嘉慶樂》; 十一曰歇指調,其曲三,曰《伊州》、《君臣相遇樂》、《慶雲樂》; 十二曰林鍾商,其曲三,曰《賀皇恩》、《泛清波》、《胡渭州》; 十三曰中呂調,其曲二,曰《綠腰》、《道人歡》; 十四曰南呂調,其曲二,曰《綠腰》《罷金鉦》; 十五曰仙呂調,其曲二,曰《綠腰》、《采雲歸》; 十六曰黃鍾羽,其曲一,曰《千春樂》; 十七曰般涉調,其曲二,曰《長壽仙》、《滿宮春》; 十八曰正平調,無大曲,小曲無定數。 不用者有十調:一曰高宮,二曰高大石,三曰高般涉,四曰越角,五曰大石角,六曰高大石角,七曰雙角,八曰小石角,九曰歇指角,十曰林鍾角。 樂用琵琶、箜篌、五弦琴、箏、笙、觱栗、笛、方響、羯鼓、杖鼓、拍板。 法曲部,其曲二,一曰道調宮《望瀛》,二曰小石調《獻仙音》。 樂用琵琶、箜篌、五弦、箏、笙、觱栗、方響、拍板。 龜茲部,其曲二,皆雙調,一曰《宇宙清》,二曰《感皇恩》。 樂用觱栗、笛、羯鼓、腰鼓、揩鼓、雞樓鼓、鞀鼓、拍板。 鼓笛部,樂用三色笛、杖鼓、拍板。 隊舞之製,其名各十。 小兒隊凡七十二人:一曰柘枝隊,衣五色繡羅寬袍,戴胡帽,係銀帶; 二曰劍器隊,衣五色繡羅襦,裹交腳襆頭,紅羅繡抹額,帶器仗; 三曰婆羅門隊,紫羅僧衣,緋掛子,執錫鐶拄杖; 四曰醉胡騰隊,衣紅錦襦,係銀舌鞢,戴氈帽; 五曰諢臣萬歲樂隊,衣紫緋綠羅寬衫,諢裹簇花襆頭; 六曰兒童感聖樂隊,衣青羅生色衫,係勒帛,總兩角; 七曰玉兔渾脫隊,四色繡羅襦,係銀帶,冠玉兔冠; 八曰異域朝天隊,衣錦襖,係銀束帶,冠夷冠,執寶盤; 九曰兒童解紅隊,衣紫緋繡襦,係銀帶,冠花砌鳳冠,綬帶; 十曰射雕回鶻隊,衣盤雕錦襦,係銀舌鞢,射雕盤。 女弟子隊凡一百五十三人:一曰菩薩蠻隊,衣緋生色窄砌衣,冠卷雲冠; 二曰感化樂隊,衣青羅生色通衣,背梳髻,係綬帶; 三曰拋球樂隊,衣四色繡羅寬衫,係銀帶,奉繡球; 四曰佳人剪牲丹隊,衣紅生色砌衣,戴金冠,剪牲丹花; 五曰拂霓裳隊,衣紅仙砌衣,碧霞帔,戴仙冠,紅繡抹額; 六曰采蓮隊,衣紅羅生色綽子,係暈裙,戴雲鬟髻,乘彩船,執蓮花; 七曰鳳迎樂隊,衣紅仙砌衣,戴雲鬟鳳髻; 八曰菩薩獻香花隊,衣生色窄砌衣,戴寶冠,執香花盤; 九曰彩雲仙隊,衣黃生色道衣,紫霞帔,冠仙冠,執旌節、鶴扇; 十曰打球樂隊,衣四色窄繡羅襦,係銀帶,裹順風腳簇花襆頭,執球杖。 大抵若此,而復從宜變易。 百戲有蹴球、踏蹻、藏擫、雜旋、獅子、弄槍、鈴瓶、茶碗、氈齪、碎劍、踏索、上竿、筋鬥、擎戴、拗腰、透劍門、打彈丸之類。 ((錫慶院宴會,諸王賜食及宰相筵設時賜樂者,第四部充。 ))建隆中,教坊都知李德升作《長春樂曲》; 乾德元年,又作《萬歲升平樂曲》。 明年,教坊高班都知郭延美又作《紫雲長壽樂》鼓吹曲,以奏禦焉。 太宗洞曉音律,前後親製大小曲及因舊曲創新聲者,總三百九十。 凡製大曲十八:正宮《平戎破陣樂》,南呂宮《平晉普天樂》,中呂宮《大宋朝歡樂》,黃鍾宮《宇宙荷皇恩》,道調宮《垂衣定八方》,仙呂宮《甘露降龍庭》,小石調《金枝玉葉春》,林鍾商《大惠帝恩寬》,歇指調《大定寰中樂》,雙調《惠化樂堯風》,越調《萬國朝天樂》,大石調《嘉禾生九穗》,南呂調《文興禮樂歡》,仙呂調《齊天長壽樂》,般涉調《君臣宴會樂》,中呂調《一斛夜明珠》,黃鍾羽《降聖萬年春》,平調《金觴祝壽春》。 曲破二十九:正宮《宴鈞台》,南呂宮《七盤樂》,仙呂宮《王母桃》,高宮《靜三邊》,黃鍾宮《采蓮回》,中呂宮《杏園春》、《獻玉杯》,道調宮《折枝花》,林鍾商《宴朝簪》,歇指調《九穗禾》,高大石調《囀春鶯》,小石調《舞霓裳》,越調《九霞觴》,雙調《朝八蠻》,大石調《清夜遊》,林鍾角《慶雲見》,越角《露如珠》,小石角《龍池柳》,高角《陽台雲》,歇指角《金步搖》,大石角《念邊功》,雙角《宴新春》,南呂調《鳳城春》,仙呂調《夢鈞天》,中呂調《采明珠》,平調《萬年枝》,黃鍾羽《賀回鸞》,般涉調《鬱金香》,高般涉調《會天仙》。 琵琶獨彈曲破十五:鳳鸞商《慶成功》,應鍾調《九曲清》,金石角《鳳來儀》,芙蓉調《蕊宮春》,蕤賓調《連理枝》,正仙呂調《朝天樂》,蘭陵角《奉宸歡》,孤雁調《賀昌時》,大石調《寰海清》,玉仙商《玉芙蓉》,林鍾角《泛仙槎》,無射宮調《帝台春》,龍仙羽《宴蓬萊》,聖德商《美時清》,仙呂調《壽星見》。 小曲二百七十:正宮十:《一陽生》、《玉窗寒》、《念邊戍》、《玉如意》、《瓊樹枝》、《鷫鸘裘》、《塞鴻飛》、《漏丁丁》、《息鼙鼓》、《勸流霞》。 南呂宮十一:《仙盤露》、《冰盤果》、《芙蓉園》、《林下風》、《風雨調》、《開月幌》、《鳳來賓》、《落梁塵》、《望陽台》、《慶年豐》、《青驄馬》。 中呂宮十三:《上林春》、《春波綠》、《百樹花》、《壽無疆》、《萬年春》、《擊珊瑚》、《柳垂絲》、《醉紅樓》、《折紅杏》、《一園花》、《花下醉》、《遊春歸》、《千樹柳》。 仙呂宮九:《折紅蕖》、《鵲度河》、《紫蘭香》、《喜堯時》、《猗蘭殿》、《步瑤階》、《千秋樂》、《百和香》、《佩珊珊》。 黃鍾宮十二:《菊花杯》、《翠幕新》、《四塞清》、《滿簾霜》、《畫屏風》、《折茱萸》、《望春雲》、《苑中鶴》、《賜征袍》、《望回戈》、《稻稼成》、《泛金英》。 高宮九:《嘉順成》、《安邊塞》、《獵騎還》、《遊兔園》、《錦步帳》、《博山爐》、《暖寒杯》、《雲紛紜》、《待春來》。 道調宮九:《會夔龍》、《泛仙杯》、《披風襟》、《孔雀扇》、《百尺樓》、《金尊滿》、《奏明庭》、《拾落花》、《聲聲好》。 越調八:《翡翠帷》、《玉照台》、《香旖旎》、《紅樓夜》、《珠頂鶴》、《得賢臣》、《蘭堂燭》、《金鏑流》。 雙調十六:《宴瓊林》、《泛龍舟》、《汀洲綠》、《登高樓》、《麥隴雉》、《柳如煙》、《楊花飛》、《玉澤新》、《玳瑁簪》、《玉階曉》、《喜清和》、《人歡樂》、《征戍回》、《一院香》、《一片雲》、《千萬年》。 小石調七:《滿庭香》、《七寶冠》、《玉唾盂》、《辟塵犀》、《喜新晴》、《慶雲飛》、《太平時》。 林鍾商十:《采秋蘭》、《紫絲囊》、《留征騎》、《塞鴻度》、《回鶻朝》、《汀洲雁》、《風入鬆》、《蓼花紅》、《曳珠佩》、《遵渚鴻》。 歇指調九:《榆塞清》、《聽秋風》、《紫玉簫》、《碧池魚》、《鶴盤旋》、《湛恩新》、《聽秋蟬》、《月中歸》、《千家月》。 高大石調九:《花下宴》、《甘雨足》、《畫秋千》、《夾竹桃》、《攀露桃》、《燕初來》、《踏青回》、《拋繡球》、《潑火雨》。 大石調八:《賀元正》、《待花開》、《采紅蓮》、《出穀鶯》、《遊月宮》、《望回車》、《塞雲平》、《秉燭遊》。 小石角九:《月宮春》、《折仙枝》、《春日遲》、《綺筵春》、《登春台》、《紫桃花》、《一林紅》、《喜春雨》、《泛春池》。 雙角九:《鳳樓燈》、《九門開》、《落梅香》、《春冰拆》、《萬年安》、《催花發》、《降真香》、《迎新春》、《望蓬島》。 高角九:《日南至》、《帝道昌》、《文風盛》、《琥珀杯》、《雪花飛》、《皂貂裘》、《征馬嘶》、《射飛雁》、《雪飄颻》。 大石角九:《紅爐火》、《翠雲裘》、《慶成功》、《冬夜長》、《金鸚鵡》、《玉樓寒》、《鳳戲雛》、《一爐香》、《雲中雁》。 歇指角九:《玉壺冰》、《卷珠箔》、《隨風簾》、《樹青蔥》、《紫桂叢》、《五色雲》、《玉樓宴》、《蘭堂宴》、《千千歲》。 越角九:《望明堂》、《華池露》、《貯香囊》、《秋氣清》、《照秋池》、《曉風度》、《靖邊塵》、《聞新雁》、《吟風蟬》。 林鍾角九:《慶時康》、《上林果》、《畫簾垂》、《水精簟》、《夏木繁》、《暑氣清》、《風中琴》、《轉輕車》、《清風來》。 仙呂調十五:《喜清和》、《芰荷新》、《清世歡》、《玉鉤欄》、《金步搖》、《金錯落》、《燕引雛》、《草芊芊》、《步玉砌》、《整華裾》、《海山青》、《旋絮綿》、《風中帆》、《青絲騎》、《喜聞聲》。 南呂調七:《春景麗》、《牡丹開》、《展芳茵》、《紅桃露》、《囀林鶯》、《滿林花》、《風飛花》。 中呂調九:《宴嘉賓》、《會群仙》、《集百祥》、《憑朱欄》、《香煙細》、《仙洞開》、《上馬杯》、《拂長袂》、《羽觴飛》。 高般涉調九:《喜秋成》、《戲馬台》、《泛秋菊》、《芝殿樂》、《鸂鶒杯》、《玉芙蓉》、《偃幹戈》、《聽秋砧》、《秋雲飛》。 般涉調十:《玉樹花》、《望星鬥》、《金錢花》、《玉窗深》、《萬民康》、《瑤林風》、《隨陽雁》、《倒金罍》、《雁來賓》、《看秋月》。 黃鍾羽七:《宴鄒枚》、《雲中樹》、《燎金爐》、《澗底鬆》、《嶺頭梅》、《玉爐香》、《瑞雪飛》。 平調十:《萬國朝》、《獻春盤》、《魚上冰》、《紅梅花》、《洞中春》、《春雪飛》、《翻羅袖》、《落梅花》、《夜遊樂》、《鬥春雞》。 因舊曲造新聲者五十八:正宮、南呂宮、道調宮、越調、南呂調,並《傾杯樂》、《三台》; 仙呂宮、高宮、小石調、大石調、高大石調、小石角、雙角、高角、大石角、歇指角、林鍾角、越角、高般涉調、黃鍾羽、平調,並《傾杯樂》、中呂宮《傾杯樂》、《劍器》、《感皇化》、《三台》; 黃鍾宮《傾杯樂》、《朝中措》、《三台》; 雙調《傾杯樂》、《攤破拋球樂》、《醉花間》、《小重山》、《三台》; 林鍾商《傾杯樂》、《洞中仙》、《望行宮》、《三台》; 歇指調《傾杯樂》、《洞仙歌》、《三台》; 仙呂調《傾杯樂》、《月宮仙》、《戴仙花》、《三台》; 中呂調《傾杯樂》、《菩薩蠻》、《瑞鷓鴣》、《三台》; 般涉調《傾杯樂》、《望征人》、《嘉宴樂》、《引駕回》、《拜新月》、《三台》。 若《宇宙賀皇恩》、《降聖萬年春》之類,皆藩邸作,以述太祖美德,諸曲多秘。 而《平晉普天樂》者,平河東回所製,《萬國朝天樂》者,又明年所製,每宴享常用之。 然帝勤求治道,未嘗自逸,故舉樂有度。 雍熙初,教坊使郭守中求外任,止賜束帛。 真宗不喜鄭聲,而或為雜詞,未嘗宣布於外。 太平興國中,伶官蔚茂多侍大宴,聞雞唱,殿前都虞候崔翰問之曰:“此可被管弦乎? ”茂多即法其聲,製曲曰《雞叫子》。 又民間作新聲者甚眾,而教坊不用也。 太宗所製曲,乾興以來通用之,凡新奏十七調,總四十八曲:黃鍾、道調、仙呂、中呂、南呂、正宮、小石、歇指、高平、般涉、大石、中呂、仙呂、雙越調,黃鍾羽。 其急慢諸曲幾千數。 又法曲、《龜茲》、鼓笛三部,凡二十有四曲。 仁宗洞曉音律,每禁中度曲,以賜教坊,或命教坊使撰進,凡五十四曲,朝廷多用之,天聖中,帝嚐問輔臣以古今樂之異同,王曾對曰:“古樂祀天地、宗廟、社稷、山川、鬼神,而聽者莫不和悅。 今樂則不然,徒虞人耳目而蕩人心誌。 自昔人君流連荒亡者,莫不由此。 ”帝曰:“朕於聲技固未嘗留意,內外宴遊皆勉強耳。 ”張知白曰:“陛下盛德,外人豈知之,願備書時政記。 ”世號太常為雅樂,而未嘗施於宴享,豈以正聲為不美聽哉! 夫樂者,樂也,其道雖微妙難知,至於奏之而使人悅豫和平,則不待知音而後能也。 今太常樂縣鍾、磬、塤、篪、搏拊之器,與夫舞綴羽、籥、幹、戚之製,類皆仿古,逮振作之,則聽者不知為樂而觀者厭焉,古樂豈真若此哉! 孔子曰“惡鄭聲”,恐其亂雅。 亂之雲者,似是而非也。 孟子亦曰“今樂猶古樂”,而太常乃與教坊殊絕,何哉? 昔李照、胡瑗、阮逸改鑄鍾磬,處士徐復笑之曰:“聖人寓器以聲,不先求其聲而更其器,其可用乎! ”照、瑗、逸製作久之,卒無所成。 蜀人房庶亦深訂其非是,因著書論古樂與今樂本末不遠,其大略以謂:“上古世質,器與聲樸,後世稍變焉。 金石,鍾磬也,後世易之為方響; 絲竹,琴簫也,後世變之為箏笛。 匏,笙也,攢之以鬥; 塤,土也,變而為甌; 革,麻料也,擊而為鼓; 木,敔也,貫之為板。 此八音者,於世甚便,而不達者指廟樂鎛鍾、鎛磬、宮軒為正聲,而概謂夷部、鹵部為淫聲。 殊不知大輅起於椎輪,龍艘生於落葉,其變則然也。 古者食以俎豆,後世易以杯盂; 簟席以為安,後世更以榻桉。 使聖人復生,不能舍杯盂、榻桉,而復俎豆、簟席之質也。 八音之器,豈異此哉! 孔子曰‘鄭聲淫’者,豈以其器不若古哉! 亦疾其聲之變爾。 試使知樂者,由今之器,寄古之聲,去惉懘靡曼而歸之中和雅正,則感人心、導和氣,不曰治世之音乎! 然則世所謂雅樂者,未必如古,而教坊所奏,豈盡為淫聲哉! ”當數子紛紛銳意改製之後,庶之論指意獨如此,故存其語,以俟知者。 教坊本隸宣徽院,有使、副使、判官、都色長、色長、高班、大小都知。 天聖五年,以內侍二人為鈐轄。 嘉祐中,詔樂工每色額止二人,教頭止三人,有闕即填。 異時或傳詔增置,許有司論奏。 使、副歲閱雜劇,把色人分三等,遇三殿應奉人闕,即以次補。 諸部應奉及二十年、年五十已上,許補廟令或鎮將,官制行,以隸太常寺。 同天節,寶慈、慶壽宮生辰,皇子、公主生,凡國之慶事,皆進歌樂詞。 熙寧九年,教坊副使花日新言:“樂聲高,歌者難繼。 方響部器不中度,絲竹從之。 宜去噍殺之急,歸嘽緩之易,請下一律,改造方向,以為樂準。 絲竹悉從其聲,則音律諧協,以導中和之氣。 ”詔從之。 十一月,奏新樂於化成殿,帝諭近臣曰:“樂聲第降一律,已得寬和之節矣。 ”增賜方響為架三十,命太常下法駕、鹵部樂一律,如教坊雲。 初,熙寧二年五月,罷宗室正任以上借教坊樂人,至八年,復之,許教樂。 政和三年五月,詔:“比以《大晟樂》播之教坊,嘉與天下共之,可以所進樂頒之天下。 ”八月,尚書省言:“大晟府宴樂已撥歸教坊,所有諸府從來習學之人,元降指揮令就大晟府教習,今當並就教坊習學。 ”從之。 四年正月,禮部奏:“教坊樂,春或用商聲,孟或用季律,甚失四時之序。 乞以大晟府十二月所定聲律,令教坊閱習,仍令秘書省撰詞。 ”高宗建炎初,省教坊。 紹興十四年復置,凡樂工四百六十人,以內侍充鈐轄。 紹興末復省。 孝宗隆興二年天申節,將用樂上壽,上曰:“一歲之間,隻兩宮誕日外,餘無所用,不知作何名色。 ”大臣皆言:“臨時點集,不必置教坊。 ”上曰:“善。 ”乾道後,北使每歲兩至,亦用樂,但呼市人使之,不置教坊,止令修內司先兩旬教習。 舊例用樂人三百人,百戲軍百人,百禽鳴二人,小兒隊七十一人,女童隊百三十七人,築球軍三十二人,起立門行人三十二人,旗鼓四十人,((以上並臨安府差。 ))相撲等子二十一人。 ((御前忠佐司差。 ))命罷小兒及女童隊,餘用之。 雲韶部者,黃門樂也。 開寶中平嶺表,擇廣州內臣之聰警者,得八十人,令於教坊習樂藝,賜名簫韶部。 雍熙初,改曰雲韶。 每上元觀燈,上巳、端午觀水嬉,皆命作樂於宮中。 遇南至、元正、清明、春秋分社之節,親王內中宴射,則亦用之。 奏大曲十三:一曰中呂宮《萬年歡》; 二曰黃鍾宮《中和樂》; 三曰南呂宮《普天獻壽》,此曲亦太宗所製; 四曰正宮《梁州》; 五曰林鍾商《泛清波》; 六曰雙調《大定樂》; 七曰小石調《喜新春》; 八曰越調《胡渭州》; 九曰大石調《清平樂》; 十曰般涉調《長壽仙》; 十一曰高平調《罷金鉦》; 十二曰中呂調《綠腰》; 十三曰仙呂調《采雲歸》。 樂用琵琶、箏、笙、觱栗、笛、方響、杖鼓、羯鼓、大鼓、拍板。 雜劇用傀儡,後不復補。 鈞容直,亦軍樂也。 太平興國三年,詔籍軍中之善樂者,命曰引龍直。 每巡省遊幸,則騎導車駕而奏樂; 若禦樓觀燈、賜酺,則載第一山車。 端拱二年,又選捧日、天武、拱聖軍曉暢音律者,增多其數,以中使監視,藩臣以樂工上貢者亦隸之。 淳化四年,改名鈞容直,取鈞天之義。 初用樂工,同雲韶部。 大中祥符五年,因鼓工溫用之請,增《龜茲》部,如教坊。 其奉天書及四宮觀皆用之。 有指揮使一人、都知二人、副都知二人、押班三人、應奉文字一人、監領內侍二人。 嘉祐元年,係籍三百八十三人。 六年,增置四百三十四人,詔以為額,闕即補之。 七年,詔隸班及二十四年、年五十以上者,聽補軍職,隸軍頭司。 其樂舊奏十六調,凡三十六大曲,鼓笛二十一曲,並他曲甚眾。 嘉祐二年,監領內侍言,鈞容直與教坊樂並奏,聲不諧。 詔罷鈞容舊十六調,取教坊十七調肄習之,雖間有損益,然其大曲、曲破並急、慢諸曲,與教坊頗同矣。 紹興中,鈞容直舊管四百人,楊存中請復收補,權以舊管之半為額,尋聞其召募騷擾,降詔止之。 及其以應奉有勞,進呈推賞,又申諭止於支賜一次,庶杜其日後希望。 紹興三十年,復詔鈞容班可蠲省,令殿司比擬一等班直收頓,內老弱癃疾者放停。 教坊所嚐援祖宗舊典,點選入教,雖暫從其請,紹興三十一年有詔,教坊即日蠲罷,各令自便。 東西班樂,亦太平興國中選東西班習樂者,樂器獨用銀字觱栗、小笛、小笙。 每騎從車駕而奏樂,或巡方則夜奏於行宮殿庭。 諸軍皆有善樂者,每車駕親祀回,則衣緋綠衣,自青城至朱雀門,列於禦道之左右,奏樂迎奉,其聲相屬,聞十數里。 或軍宴設亦奏之。 棹刀槍牌翻歌等,不常置。 清衛軍習樂者,令鈞容直教之,內侍主其事,園苑賜會及館待契丹使人。 又有親從親事樂及開封府衙前樂,園苑又分用諸軍樂,諸州皆有衙前樂。 四夷樂者,元豐六年五月,召見米脂砦所降戎樂四十二人,奏樂於崇政殿,以三班借職王恩等六人差監在京閑慢庫務門及舊城門敢勇三十六人,與茶酒新任殿侍。 《大晟樂書》曰:“前此宮架之外,列熊羆案,所奏皆夷樂也,豈容淆雜大樂! 乃奏罷之。 然古鞮鞻氏掌四夷樂,靺師、旄人各有所掌,以承祭祀,以供宴享。 蓋中天下而立,得四海之歡心,使鼓舞焉,先王之所不廢也。 《漢律》曰:‘每大朝會宜設於殿門之外。 ’天子禦樓,則宮架之外列於道側,豈可旋於廣庭,與大樂並奏哉! ”
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)