1
衛操莫含劉庫仁
(No translation available)
2
衞操,字德元,代人也。 少通俠,有才略。 晉征北將軍衞瓘以操為牙門將,數使於國,頗自結附。 始祖崩後,與從子雄及其宗室鄉親姬澹等十數人,同來歸國,說桓穆二帝招納晉人,於是晉人附者稍眾。 桓帝嘉之,以為輔相,任以國事。 及劉淵、石勒之亂,勸桓帝匡助晉氏。 東瀛公司馬騰聞而善之,表加將號。 稍遷至右將軍,封定襄侯。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
桓帝崩後,操立碑於大邗城南,[1]以頌功德,云:「魏,軒轅之苗裔。 」言:桓穆二帝「馳名域外,九譯宗焉。 治國御眾,威禁大行。 聲著華裔,齊光純靈。 智深謀遠,窮幽極明,治則清斷,沉浮得情。 仁如春陽,威若秋零。 強不淩弱,隱恤孤煢。 道教仁行,化而不刑。 國無姦盜,路有頌聲。 自西訖東,變化無形。 威武所向,下無交兵。 南壹王室,北服丁零。 招諭六狄,咸來歸誠。 超前絕後,致此有成。 奉承晉皇,扞禦邊疆。 王室多難,天網弛綱。 豪心遠濟,靡離其殃。 歲翦逆命,姦盜豺狼。 永安元年,歲次甲子。 姦黨猶逆,東西狼跱。 敢逼天王,兵甲屢起。 怙眾肆暴,虐用將士。 鄴洛遘隙,棄親求疏。 乃招暴類,屠各匈奴。 劉淵姦賊,結黨同呼。 敢擊并土,殺害無辜。 殘破狼籍,城邑丘墟。 交刃千里,長蛇塞塗。 晉道應天,言展良謨。 使持節、平北將軍、并州刺史、護匈奴中郎將、東瀛公司馬騰,才神絕世,規略超遠。 時逢多難,懼損皇祀。 欲引兵駕,獫狁孔熾。 造設權策,濟難奇思。 欲招外救,朝臣莫應。 高算獨斷,決謀盟意。 爰命外國,引軍內備。 簡賢選士,命茲良使。 遣參軍壺倫、牙門中行嘉、義陽亭侯衞謨、協義亭侯衞鞬等,馳奉檄書,至晉陽城。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
又稱:桓穆二帝「心在宸極。 輔相二衞,對揚毗翼。 操展文謀,雄奮武烈。 承命會議,諮論奮發。 昔桓文匡佐,功著周室。 顯名載籍,列賞備物。 大眾迴動,熙同靈集。 興軍百萬,期不經日。 兄弟齊契,決勝廟算。 鼓譟南征,平夷險難。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
又云:二帝到鎮,「言若合符。 引接款密,信義不渝。 會盟汾東,銘篆丹書。 永世奉承,慎終如初。 契誓命將,精銳先驅。 南救涅縣,東解壽陽。 窘迫之邑,幽而復光。 太原、西河,樂平、上黨,遽遭寇暴,白骨交橫。 羯賊肆虐,六郡凋傷。 羣惡相應,圖及華堂。 旌旗輕指,羯黨破喪。 遣騎十萬,前臨淇漳。 鄴遂振潰,凶逆奔亡。 軍據州南,曜鋒太行。 翼衞內外,鎮靜四方。 志在竭力,奉戴天王。 忠恕用暉,外動亦攘。 [2]於是曜武,振旅而旋。 長路匪夷,出入經年。 毫毛不犯,百姓稱傳。 周覽載籍,自古及今。 未聞外域,奔救內患。 棄家憂國,以危易安。 惟公遠略,臨難能權。 應天順人,恩德素宣。 和戎靜朔,危邦復存。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
又云:桓帝經濟,「存亡繼絕。 荒服是賴,祚存不輟。 金龜簫鼓,軺蓋殊制。 反及二代,莫與同列。 并域嘉歎,北國感榮。 各竭其心,思揚休名。 刊石紀功,圖像存形。 靡輟享祀,饗以犧牲。 永垂于後,沒有餘靈。 長存不朽,延於億齡。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
皇興初,雍州別駕雁門段榮於大邗掘得此碑,文雖非麗,事宜載焉,故錄於傳。
(No translation available)
8
桓穆二帝並禮重操。 穆帝三年卒。 始操所與宗室鄉親入國者:衞懃,安樂亭侯; 衞崇、衞清,並都亭侯; 衞泥、段繁,並信義將軍、都亭侯; 王發,建武將軍、都亭侯; 范班,折衝將軍、廣武亭侯; 賈慶,建武將軍、上洛亭侯; 賈循,都亭侯; 李壹,關中侯; 郭乳,關內侯。 皆為桓帝所表授也。 六脩之難,存者多隨劉琨任子遵南奔。 衞雄、姬澹、莫含等名,皆見碑。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
雄字世遠,澹字世雅,並勇健多計畫,晉世州從事。 既與衞操俱入國,桓帝壯其膂力,並以為將,常隨征伐,大著威名。 桓帝之赴難也,表晉列其勳效,皆拜將軍。 雄連有戰功,稍遷至左將軍、雲中侯。 澹亦以勇績著名,桓帝末,至信義將軍、樓煩侯。 穆帝初,並見委任。 衞操卒後,俱為左右輔相。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
六脩之逆,國內大亂,新舊猜嫌,迭相誅戮。 雄、澹並為羣情所附,謀欲南歸,言於眾曰:「聞諸舊人忌新人悍戰,欲盡殺之,吾等不早為計,恐無種矣。 」晉人及烏丸驚懼,皆曰:「死亡隨二將軍。 」於是雄、澹與劉琨任子遵率烏丸、晉人數萬眾而叛。 琨聞之大悅,率數百騎馳如平城撫納之。 會石勒攻琨樂平,太守韓據請救於琨。 琨以得雄、澹之眾,欲因其銳,以滅石勒。 雄、澹諫曰:「亂民飢疲,未可便用,宜休息觀釁而動。 」琨不從,使雄、澹率眾討勒,琨屯廣牧為之聲援。 勒率輕騎與雄、澹戰,澹大敗,率騎千餘,奔于代郡。 勒遣孔萇追滅之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
莫含,雁門繁畤人也。 家世貨殖,貲累巨萬。 劉琨為并州,辟含從事。 含居近塞下,常往來國中。 穆帝愛其才器,善待之。 及為代王,備置官屬,求含於琨。 琨遣入國,含心不願。 琨諭之曰:「當今胡寇滔天,泯滅諸夏,百姓流離,死亡塗地,主上幽執,沉溺醜虜。 唯此一州,介在羣胡之間,以吾薄德,能自存立者,賴代王之力。 是以傾身竭寶,長子遠質,覬滅殘賊,報雪大耻。 卿為忠節,亦是奮義之時,何得苟惜共事之小誠,以忘出身之大益。 入為代王腹心,非但吾願,亦一州所賴。 」含乃入代,參國官。 後琨徙五縣之民於陘南,含家獨留。 含甚為穆帝所重,常參軍國大謀。 卒於左將軍、關中侯。 其故宅在桑乾川南,世稱莫含壁,或音訛,謂之莫回城云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
子顯,知名於時。 昭成世,為左常侍。
(No translation available) (No translation available)
13
顯子題,亦有策謀。 太祖使題與將軍王建等三軍,討慕容寶廣寧太守劉亢埿,斬之。 徙亢埿部落于平城。 寶上谷太守驎,捐郡逃走,太祖追討,題為大將,別出東道。 以功賜爵東宛侯。 及還京師,常與李栗侍宴。 栗坐不敬獲罪,題亦被黜為濟陽太守。 後太祖欲廣宮室,規度平城四方數十里,將模鄴、洛、長安之制,運材數百萬根。 以題機巧,徵令監之。 召入,與論興造之宜。 題久侍頗怠,賜死。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
題弟雲,好學善射。 太祖時,常典選曹,轉給事中。 以功賜爵安德侯。 遷執金吾,常參軍國謀議。 世祖之克赫連昌,詔雲與常山王素留鎮統萬。 進爵安定公,加平西將軍,後遷鎮西大將軍。 時初并河西,人心未一,雲撫慰新舊,皆得其所。 神䴥中卒,諡曰敬公。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
劉庫仁,本字沒根,劉虎之宗也,一名洛垂。 少豪爽,有智略。 母平文皇帝之女。 昭成皇帝復以宗女妻之,為南部大人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
建國三十九年,昭成暴崩,太祖未立,苻堅以庫仁為陵江將軍、關內侯,令與衞辰分國部眾而統之。 自河以西屬衞辰,自河以東屬庫仁。 於是獻明皇后攜太祖及衞秦二王自賀蘭部來居焉。 庫仁盡忠奉事,不以興廢易節,撫納離散,恩信甚彰。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
苻堅進庫仁廣武將軍,給幢麾鼓蓋,儀比諸侯。 處衞辰在庫仁之下。 衞辰怒,殺堅五原太守而叛,攻庫仁西部。 庫仁又伐衞辰破之,追至陰山西北千餘里,獲其妻子,盡收其眾。 庫仁西征庫狄部,大獲畜產,徙其部落,置之桑乾川。 苻堅賜庫仁妻公孫氏,厚其資送。 庫仁又詣堅,加庫仁振威將軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
後慕容垂圍苻丕于鄴,又遣將平規攻堅幽州刺史王永于薊,庫仁自以受堅爵命,遣妻兄公孫希率騎三千,助永擊規,大破之,阬規降卒五千餘人。 乘勝長驅,進據唐城,與垂子麟相持。 庫仁聞希破規,復將大舉以救丕。 發雁門、上谷、代郡兵,次於繁畤。 先是,慕容文等當徙長安,遁依庫仁部,常思東歸,其計無由。 至是役也,知人不樂,文等乃夜率三郡人,攻庫仁。 庫仁匿於馬廐,文執殺之。 乘其駿馬,奔慕容垂。 公孫希聞亂,自唐城走於丁零。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
庫仁弟眷,繼攝國事。 白部大人絜佛叛,[3]眷力不能討。 乃引苻堅并州刺史張蚝擊佛,破之。 眷又破賀蘭部于善無,又擊蠕蠕別帥肺渥于意親山,破之,獲牛羊數十萬頭。 眷第二子羅辰,性機警,有智謀,謂眷曰:「比來行兵,所向無敵,心腹之疾,願早圖之。 」眷曰:「誰也? 」曰:「從兄顯,忍人也,為亂非旦則夕耳。 」眷不以為意。 其後,徙牧于牛川,庫仁子顯,果殺眷而代立。 羅辰奔太祖,事在外戚傳。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
顯,本名醜伐,既殺眷代立,又欲謀逆,語在太祖紀。 太祖即位,顯自善無南走馬邑。
(No translation available) (No translation available)
21
族人奴真領部來附。 奴真兄犍,先居賀蘭部。 至是,奴真請召犍而讓部焉。 太祖義而許之。 犍既領部,自以久託賀訥,德之,乃使弟去斤遺之金馬。 訥弟染干因謂之曰:「我待汝兄弟厚,汝今領部,宜來從我。 」去斤請之奴真。 奴真曰:「父為國家附臣,世効忠貞。 我志全名節,是故推讓。 今汝等無狀,乃欲叛主懷貳。 」於是殺犍及去斤。 染干聞其殺兄,率騎討之,奴真懼,徙部來奔太祖。 太祖自迎之,遣使責止染干。 奴真感恩,請奉妹充後宮,太祖納之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
後太祖討顯于馬邑,追至彌澤,大破之。 衞辰與慕容垂通好,送馬三千匹於垂,垂遣慕容良迎之。 顯擊敗良軍,掠馬而去。 垂怒,遣子麟、兄子楷討之,顯奔馬邑西山。 麟輕騎追之,遂奔慕容永於長子。 部眾悉降於麟,麟徙之中山。 顯弟亢埿,事在皇后傳。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
史臣曰:始祖及桓、穆之世也,王迹初基,風德未展。 操、含託身馳驟之秋,自立功名之地,[4]可謂志識之士矣。 劉庫仁兄弟,忠以為心,盛衰不二,純節所存,其意蓋遠,而並貽非命,惜乎!
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
校勘記
(No translation available)
25
操立碑於大邗城南錢氏考異卷三八云:「此傳載衞操所立碑……惜為史臣改竄,失其本真。 篇首云:『魏軒轅之苗裔。 』考其時未有魏號,以文義度之當云『鮮卑拓跋氏』也。 碑為猗㐌而立,必書晉所授官爵及猗㐌、猗盧二人名,篇乃稱『桓穆二帝』,亦史臣所改。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
外動亦攘北史卷二0本傳「動」作「勳」。 按「外勳亦攘」,意為對外有攘患之功,碑末有「勳攘大患」句也是此意。 似作「勳」是。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
白部大人絜佛叛諸本「白」作「曰」。 冊府卷三五二 〈四一八0頁〉 作「白」。 按卷一序紀力微之三十九年稱:「夏四月祭天,諸部君長悉來助祭,唯白部大人觀望不至。 」又猗盧之三年稱「白部大人叛入西河」。 「曰」字訛,今據冊府改。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
自立功名之地諸本無「名」字。 殿本考證云:「『功』字下北史 〈卷二0〉 有『名』字,應以彼為是。 」按「功名」與上「馳驟」對文,這裏脫「名」字,今據北史補。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)