1
王珪王珪,字叔玠。 祖僧辯,梁太尉、尚書令。 父顗,北齊樂陵郡太守。 世居郿。 性沉澹,志量隱正,恬於所遇,交不苟合。 隋開皇十三年,召入秘書內省,讎定群書,爲太常治禮郎。 季父頗,通儒有鑒裁,尤所器許。 頗坐漢王諒反,誅,珪亡命南山十餘年。 高祖入關,李綱薦署世子府諮議參軍事。 建成爲皇太子,授中舍人,遷中允,禮遇良厚。 太子與秦王有隙,帝責珪不能輔導,流巂州。 太子已誅,太宗召爲諫議大夫。 帝嘗曰:「正主御邪臣,不可以致治; 正臣事邪主,亦不可以致治。 唯君臣同德,則海內安。 朕雖不明,幸諸公數相諫正,庶致天下於平。 」珪進曰:「古者,天子有爭臣七人,諫不用,則相繼以死。 今陛下開聖德,收采芻言,臣願竭狂瞽,佐萬分一。 」帝可,乃詔諫官隨中書、門下及三品官入閣。 珪推誠納善,每存規益,帝益任之。 封永甯縣男、黃門侍郎,遷侍中。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
2
它日進見,有美人侍帝側,本廬江王瑗姬也。 帝指之曰:「廬江不道,賊其夫而納其室,何有不亡乎? 」珪避席曰:「陛下以廬江爲是邪? 非邪? 」帝曰:「殺人而取妻,乃問朕是非,何也? 」對曰:「臣聞齊桓公之郭,問父老曰:『郭何故亡? 』曰:『以其善善而惡惡也。 』公曰:『若子之言,乃賢君也,何至於亡? 』父老曰:『不然,郭君善善不能用,惡惡不能去,所以亡。 』今陛下知廬江之亡,其姬尚在,竊謂陛下以爲是。 審知其非,所謂知惡而不去也。 」帝嗟美其言。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
帝使太常少卿祖孝孫以樂律授宮中音家,伎不進,數被讓。 珪與溫彥博同進曰:「孝孫,修謹士,陛下使教女樂,又責譙之,天下其以士爲輕乎! 」帝怒曰:「卿皆我腹心,乃附下罔上,爲人遊説邪? 」彥博懼,謝罪,珪不謝,曰:「臣本事前宮,罪當死,陛下矜其性命,引置樞密,責以忠效。 今疑臣以私,是陛下負臣,臣不負陛下。 」帝默然慚,遂罷。 明日,語房玄齡曰:「昔武王不用夷、齊,宣王殺杜伯,自古帝王納諫固難矣。 朕夙夜庶幾於前聖,昨責珪等,痛自悔,公等勿懲是不進諫也! 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
時珪與玄齡、李靖、溫彥博、戴胄、魏征同輔政。 帝以珪善人物,且知言,因謂曰:「卿標鑒通晤,爲朕言玄齡等材,且自謂孰與諸子賢? 」對曰:「孜孜奉國,知無不爲,臣不如玄齡; 兼資文武,出將入相,臣不如靖; 敷奏詳明,出納惟允,臣不如彥博; 濟繁治劇,眾務必舉,臣不如胄; 以諫諍爲心,恥君不及堯、舜,臣不如征。 至激濁揚清,疾惡好善,臣於數子有一日之長。 」帝稱善。 而玄齡等亦以爲盡己所長,謂之確論。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
進封郡公。 坐漏禁近語,左除同州刺史。 帝念名臣,俄召拜禮部尚書兼魏王泰師。 王見之,爲先拜,珪亦以師自居。 王問珪何以爲忠孝,珪曰:「陛下,王之君,事思盡忠; 陛下,王之父,事思盡孝。 忠孝可以立身,可以成名。 」王曰:「忠孝既聞命矣,願聞所習。 」珪曰:「漢東平王蒼稱『爲善最樂』,願王志之。 」帝聞,喜曰:「兒可以無過矣! 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
子敬直,尚南平公主。 是時,諸主下嫁,以帝女貴,未嘗行見舅姑禮。 珪曰:「主上循法度,吾當受公主謁見。 豈爲身榮,將以成國家之美。 」於是,與夫人坐堂上,主執笄盥饋乃退。 其後公主降,有舅姑者,備婦禮,本於珪。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
十三年,病。 帝遣公主就第省視,復遣民部尚書唐儉增損藥膳。 卒,年六十九。 帝素服哭別次,詔魏王率百官臨哭。 贈吏部尚書,諡曰懿。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
珪少孤且貧,人或饋遺,初無讓。 及貴,厚報之,雖已亡,必酬贍其家。 性不苛察,臨官務舉綱維,去甚不可者,至僕妾亦不見喜慍。 奉寡嫂,家事咨而後行。 教撫孤侄,雖其子不過也。 宗族匱乏,周恤之,薄於自奉。 獨不作家廟,四時祭於寢,爲有司所劾,帝爲立廟愧之,不罪也。 世以珪儉不中禮,少之。 始,隱居時,與房玄齡、杜如晦善,母李嘗曰:「而必貴,然未知所與遊者何如人,而試與偕來。 」會玄齡等過其家,李窺大驚,敕具酒食,歡盡日,喜曰:「二客公輔才,汝貴不疑。 」敬直封南城縣男,後坐交皇太子承乾,徙嶺外。 珪孫燾、旭。 珪孫燾燾,性至孝,爲徐州司馬。 母有疾,彌年不廢帶,視絮湯劑。 數從高醫遊,遂窮其術,因以所學作書,號《外臺秘要》,討繹精明,世寶焉。 歴給事中、鄴郡太守,治聞於時。 旭,見《酷吏傳》。 薛收薛收,字伯褒。 蒲州汾陰人。 隋內史侍郎道衡子也,出繼從父孺。 年十二,能屬文。 以父不得死於隋,不肯仕。 郡舉秀才,不應。 聞高祖興,遁入首陽山,將應義舉。 通守堯君素覺之,迎置其母城中,收不得去。 及君素東連王世充,遂挺身歸國。 房玄齡亟言之秦王,王召見,問方略。 所對合旨,授府主簿,判陝東大行臺金部郎中。 是時方討世充,軍事繁綜,收爲書檄露布,或馬上占辭,該敏如素構,初不竄定。 竇建德來援,諸將爭言斂軍以觀賊形勢,收獨曰:「不然。 世充據東都,府庫盈衍,其兵皆江淮選卒,正苦乏食爾,是以求戰不得,爲我所持。 今建德身總眾以來,必飛轂轉糧,更相資哺。 兩賊連固,則伊、洛間勝負未可歲月定也。 不若勒諸將嚴兵締壘,浚其溝防,戒毋出兵。 大王親督精銳據成皋,厲兵按甲,邀建德路。 彼以疲老,當吾堂堂之鋒,一戰必舉。 不旬日,二賊可縛致麾下矣。 」王曰:「善。 」遂禽建德,降世充。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
王入觀隋宮室,且歎煬帝無道,殫人力以事誇侈。 收進曰:「峻宇雕牆,殷辛以亡; 土階茅茨,唐堯以昌。 始皇興阿房而秦禍速,文帝罷露臺而漢祚永。 後主曾不是察,奢虐是矜,死一夫之手,爲後世笑,何此之能保哉? 」王重其言。 俄授天策府記室參軍。 從平劉黑闥,封汾陰縣男。 嘗上書諫王止畋獵,王答曰:「覽所陳,知成我者,卿也。 明珠兼乘,未若一言,今賜黃金四十鋌。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
武德七年,寢疾。 王遣使臨問,相望於道。 命輿疾至府,親舉袂撫之,論敘生平,感激涕泗。 卒,年三十三。 王哭之慟,與其從兄子元敬書曰:「吾與伯褒共軍旅間,何嘗不驅馳經略,款曲襟抱,豈期一朝成千古也。 且家素貧而子幼,善撫安之,以慰吾懷。 」因遣使弔祭,贈帛三百段。 其後圖學士像,歎其早死不得與。 既即位,語房玄齡曰:「收若在,朕當以中書令處之。 」又嘗夢收如平生,賜其家粟、帛。 貞觀七年,贈定州刺史。 永徽中,又贈太常卿,陪葬昭陵。 收子元超子元超,九歲襲爵。 及長,好學,善屬文。 尚巢王女和靜縣主,累授太子舍人。 高宗即位,遷給事中,數上書陳當世得失,帝嘉納。 轉中書舍人、弘文館學士。 省中有磐石,道衡爲侍郎時,常據以草制,元超每見,輒泫然流涕。 以母喪解,奪服授黃門侍郎、檢校太子左庶子。 所薦豪俊士,若任希古、高智周、郭正一、王義方、孟利貞、鄭祖玄、鄧玄挺、崔融等,皆以才自名於時。 累拜東臺侍郎。 李義府流巂州,舊制,流人不得乘馬,元超爲請,坐貶簡州刺史。 歲餘,又坐與上官儀文章款密,流巂州。 上元初,赦還,拜正諫大夫。 三年,遷中書侍郎、同中書門下三品。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
帝校獵溫泉,諸蕃酋長得持弓矢從。 元超奏:「夷狄野心,而使挾兵在圍中,非所宜。 」帝納可。 嘗宴諸王,召元超與,從容謂曰:「任卿中書,寧藉多人哉! 」俄拜中書令兼左庶子。 帝幸東都,留輔太子監國,手敕曰:「朕留卿,若失一臂。 顧太子未習庶務,關中事,卿悉專之。 」時太子射獵,詔得入禁御,故太子稍怠政事。 元超諫曰:「內苑之地,繚叢薄,冒翳薈,絶磴險途。 殿下截輕禽,逐狡兔,銜橛之變,詎無可虞? 又戸奴多反逆餘族,或夷狄遺醜,使凶謀竊發,將何以禦哉? 夫爲人子者,不登高,不臨深,謂其近危辱也。 天皇所賜書戒丁甯,惟殿下罷馳射之勞,留情墳典,豈不美歟! 」帝知之,遣使厚賜慰其意,召太子還東都。 帝疾劇,政出武后。 因陽喑,乞骸骨。 加金紫光祿大夫。 卒,年六十二,贈光祿大夫、秦州都督,陪葬乾陵。 子曜,聖曆中,附會張易之,官正諫大夫。 收從子元敬元敬,隋選部郎邁之子,與收及收族兄德音齊名,世稱「河東三鳳」。 收爲長離雛,德音爲鸑鷟,元敬年最少,爲鵷雛。 武德中,爲秘書郎、天策府參軍,直記室、文學館學士。 是時,收與房、杜處心腹之寄,更相結附。 元敬謹畏,未嘗申款曲。 如晦歎曰:「小記室不可得而親,不可得而疏! 」秦王爲皇太子,除舍人。 於是軍國之務總於東宮,而元敬掌文翰,號稱職。 卒於官。 收孫稷稷,字嗣通,道衡曾孫。 擢進士第。 累遷禮部郎中、中書舍人。 與從祖兄曜更踐兩省,俱以辭章自名。 景龍末,爲諫議大夫、昭文館學士。 初,貞觀、永徽間,虞世南、褚遂良以書顓家,後莫能繼。 稷外祖魏征家多藏虞、褚書,故銳精臨仿,結體遒麗,遂以書名天下。 畫又絶品。 睿宗在籓,喜之,以其子伯陽尚仙源公主。 及踐阼,遷太常少卿,封晉國公,實封三百戸。 會鐘紹京爲中書令,稷諷使讓,因入言於帝曰:「紹京本胥史,無素才望,今特以勳進,師長百僚,恐非朝廷具瞻之美。 」帝然之,遂許紹京讓,改戸部尚書。 翌日,遷稷黃門侍郎,參知機務。 與崔日用數爭事帝前,罷爲左散騎常侍。 歷太子少保、禮部尚書。 帝以翊贊功,每召入宮中與決事,恩絶群臣。 竇懷貞誅,稷以知本謀,賜死萬年獄,年六十五。 稷子伯陽伯陽爲駙馬都尉、安邑郡公,別食實封四百戸。 稷死,坐貶晉州員外別駕,又流嶺表,自殺。 伯陽子談,尚玄宗恒山公主,拜駙馬都尉、光祿員外卿。 馬周馬周,字賓王,博州茌平人。 少孤,家窶狹。 嗜學,善《詩》、《春秋》。 資曠邁,鄕人以無細謹,薄之。 武德中,補州助教,不治事。 刺史達奚恕數咎讓,周乃去,客密州。 趙仁本高其才,厚以裝,使入關。 留客汴,爲浚儀令崔賢所辱,遂感激而西,舍新豐,逆旅主人不之顧,周命酒一斗八升,悠然獨酌,眾異之。 至長安,舍中郎將常何家。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
貞觀五年,詔百官言得失。 何武人,不涉學,周爲條二十餘事,皆當世所切。 太宗怪問何,何曰:「此非臣所能,家客馬周教臣言之。 客,忠孝人也。 」帝即召之,間未至,遣使者四輩敦趣。 及謁見,與語,帝大悅,詔直門下省。 明年,拜監察御史,奉使稱職。 帝以何得人,賜帛三百段。 周上疏曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
臣每讀前史,見賢者忠孝事,未嘗不廢卷長想,思履其跡。 臣不幸早失父母,犬馬之養,已無所施; 顧來事可爲者,惟忠義而已。 是以徒歩二千里,歸於陛下。 陛下不以臣愚,擢臣不次。 竊自惟念無以論報,輒竭區區,惟陛下所擇。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
臣伏見大安宮在宮城右,牆宇門闕,方紫極爲卑小。 東宮,皇太子居之,而在內; 大安,至尊居之,反在外。 太上皇雖志清儉,愛惜人力,陛下不敢違,而蕃夷朝見,四方觀聽,有不足焉。 臣願營雉堞門觀,務從高顯,以稱萬方之望,則大孝昭矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
臣伏讀明詔,以二月幸九成宮。 竊惟太上皇春秋高,陛下宜朝夕視膳。 今所幸宮去京三百里而遠,非能旦發暮至也。 萬有一太上皇思感,欲即見陛下,何以逮之? 今茲本爲避暑行也,太上皇留熱處,而陛下走涼處,溫清之道,臣所未安。 然詔書既下,業不中止,願示還期,以開眾惑。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
臣伏見詔宗室功臣悉就籓國,遂貽子孫,世守其政。 竊惟陛下之意,誠愛之重之,欲其裔緒承守,與國無疆也。 臣謂必如詔書者,陛下宜思所以安存之,富貴之,何必使世官也? 且堯、舜之父,有硃、均之子。 若令有不肖子襲封嗣職,兆庶被殃,國家蒙患。 正欲絶之,則子文之治猶在也; 正欲存之,則欒黶之惡已暴也。 必曰與其毒害於見存之人,甯割恩於已亡之臣,則向所謂愛之重之者,適所以傷之也。 臣謂宜賦以茅土,疇以戸邑,必有材行,隨器而授。 雖幹翮非強,亦可以免累。 漢光武不任功臣以吏事,所以終全其世者,良得其術也。 願陛下深思其事,使得奉大恩,而子孫終其福祿也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
臣聞聖人之化天下,莫不以孝爲本,故曰:「孝莫大於嚴父,嚴父莫大於配天」,「國之大事,在祀與戎」,孔子亦言「吾不與祭,如不祭」,是聖人之重祭祀也。 自陛下踐祚,宗廟之享,未嘗親事。 竊惟聖情,以乘輿一出,所費無蓺,故忍孝思,以便百姓。 而一代史官,不書皇帝入廟,將何以貽厥孫謀、示來葉邪? 臣知大孝誠不在俎豆之間,然聖人訓人,必以己先之,示不忘本也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
臣聞致化之道,在求賢審官。 孔子曰:「惟名與器,不可以假人。 」是言慎舉之爲重也。 臣伏見王長通、白明達本樂工輿皁雜類; 韋般提、斛斯正無他材,獨解調馬。 雖術逾等夷,可厚賜金帛以富其家。 今超授高爵,與外廷朝會,騶豎倡子,鳴玉曳履,臣竊恥之。 若朝命不可追改,尚宜不使在列,與士大夫爲伍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
帝善其言,除侍御中。 又言:
(No translation available) (No translation available)
20
臣歷觀夏、商、周、漢之有天下,傳祚相繼,多者八百餘年,少者猶四五百年,皆積德累業,恩結於人,豈無僻王,賴先哲以免。 自魏、晉逮周、隋,多者五六十年,少者三二十年而亡。 良由創業之君不務仁化,當時僅能自守,後無遺德可思,故傳嗣之主,其政少衰,一夫大呼,天下土崩矣。 今陛下雖以大功定天下,而積德日淺,固當隆禹、湯、文、武之道,使恩有餘地,爲子孫立萬世之基,豈特持當年而已。 然自古明王聖主,雖因人設教,而大要節儉於身,恩加於人,故其下愛之如父母,仰之如日月,畏之如雷霆,卜祚遐長,而禍亂不作也。 今百姓承喪亂之後,比於隋時才十分一,而徭役相望,兄去弟還,往來遠者五六千里,春秋冬夏,略無休時。 陛下雖詔減省,而有司不得廢作,徒行文書,役之如故。 四五年來,百姓頗嗟怨,以爲陛下不存養之。 堯之茅茨土階,禹之惡衣菲食,臣知不可復行於今。 漢文帝惜百金之費而罷露臺,集上書囊以爲殿帷,所幸慎夫人衣不曳地; 景帝亦以錦繡纂組妨害女功,特詔除之,所以百姓安樂。 至孝武帝雖窮奢極侈,承文、景遺德,故人心不搖。 向使高祖之後即值武帝,天下必不能全。 此時代差近,事蹟可見。 今京師及益州諸處,營造供奉器物,並諸王妃主服飾,皆過靡麗。 臣聞昧旦丕顯,後世猶怠,作法於治,其弊猶亂。 陛下少處人間,知百姓辛苦,前代成敗,目所親見,尚猶如此,而皇太子生長深宮,不更外事,即萬歲後,聖慮之所當憂也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
臣竊尋自古黎庶怨叛,聚爲盜賊,其國無不即滅,人主雖悔,未有重能安全者。 凡脩政教,當脩之於可脩之時。 若事變一起而後悔之,無益也。 故人主每見前代之亡,則知其政教之所由喪,而不知其身之失。 故紂笑桀之亡,而幽、厲笑紂之亡,隋煬帝又笑齊、魏之失國也。 今之視煬帝,猶煬帝之視齊、魏也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
往貞觀初,率土荒儉,一匹絹才易斗米,而天下帖然者,百姓知陛下憂憐之,故人人自安無謗讟也。 五六年來,頻歲豐稔,一匹絹易粟十餘斛,而百姓咸怨,以爲陛下不憂憐之。 何則? 今營爲者,多不急之務故也。 自古以來,國之興亡,不由積畜多少,在百姓苦樂也。 且以近事驗之,隋貯洛口倉而李密因之,積布帛東都而王世充據之,西京府庫亦爲國家之用。 向使洛口、東都無粟帛,王世充、李密未能必聚大眾。 但貯積者,固有國之常,要當人有餘力而後收之,豈人勞而強斂之以資寇邪?
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
夫儉以息人,貞觀初,陛下己躬爲之,今行之不難也。 爲之一日,則天下知之,式歌且舞矣。 若人既勞,而周之不息,萬一中國水旱,而邊方有風塵之警,狂狡竊發,非徒旰食晏寢而已。 古語云:「動人以行不以言,應天以實不以文。 」以陛下之明,誠欲厲精爲政,不煩遠采上古,但及貞觀初,則天下幸甚。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
昔賈誼謂漢文帝云「可痛哭及長歎息者」,言:「當韓信王楚、彭越王梁、英布王淮南之時,使文帝即天子位,必不能安。 」又言:「賴諸王年少,傅相制之,長大之後,必生禍亂。 」後世皆以誼言爲是。 臣竊觀今諸將功臣,陛下所與定天下,無威略振主如韓、彭者; 而諸王年並幼少,縱其長大,陛下之日,必無他心,然則萬代之後,不可不慮。 漢、晉以來,亂天下者,何嘗不在諸王。 皆由樹置失宜,不豫爲節制,以至滅亡。 人主豈不知其然,溺於私愛爾。 故前車既覆,而後車不改轍也。 今天下百姓尚少,而諸王已多,其寵遇過厚者,臣愚慮之,非特恃恩驕矜也。 昔魏武帝寵陳思王,文帝即位,防守禁閉同獄囚焉。 何則? 先帝加恩太多,故嗣主疑而畏之也。 此武帝寵陳思王,適所以苦之也。 且帝子身食大國,何患不富,而歲別優賜,曾無限極。 里語曰:「貧不學儉,富不學奢。 」言自然也。 今大聖創業,豈唯處置見子弟而已,當制長久之法,使萬代奉行。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
臣聞天下者以人爲本。 必也使百姓安樂,在刺史、縣令爾。 縣令既眾,不可皆賢,但州得良刺史可矣。 天下刺史得人,陛下端拱岩廊之上,夫復何爲? 古者郡守、縣令皆選賢德,欲有所用,必先試以臨人,或由二千石高第入爲宰相。 今獨重內官,縣令、刺史頗輕其選。 又刺史多武夫勳人,或京官不稱職始出補外; 折沖果毅身力強者入爲中郎將,其次乃補邊州。 而以德行才術擢者,十不能一。 所以百姓未安,殆在於此。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
疏奏,帝稱善。 擢拜給事中,轉中書舍人。
(No translation available) (No translation available)
27
周善敷奏,機辯明銳,動中事會,裁處周密,時譽歸之。 帝每曰:「我暫不見周即思之。 」岑文本謂所親曰:「馬君論事,會文切理,無一言可損益,聽之纚纚,令人忘倦。 蘇、張、終、賈正應此耳。 然鳶肩火色,騰上必速,恐不能久。 」俄遷治書侍御史,兼知諫議大夫,檢校晉王府長史。 王爲皇太子,拜中書侍郎,兼太子右庶子。 十八年,遷中書令,猶兼庶子。 時置太子司議郎,帝高其除。 周歎曰:「恨吾資品妄高,不得歷此官。 」帝征遼,留輔太子定州。 及還,攝吏部尚書,進銀青光祿大夫。 帝嘗以飛白書賜周曰:「鸞鳳沖霄,必假羽翼; 股肱之寄,要在忠力。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
周病消渴連年,帝幸翠微宮,求勝地爲構第,每詔尚書食具膳,上醫使者視護,躬爲調藥,太子問疾。 疾甚,周取所上章奏悉焚之,曰:「管、晏暴君之過,取身後名,吾不爲也! 」二十二年卒,年四十八,贈幽州都督,陪葬昭陵。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
初,帝遇周厚,周頗自負。 爲御史時,遣人以圖購宅,眾以其興書生,素無貲,皆竊笑。 它日,白有佳宅,直二百萬,周遽以聞,詔有司給直,並賜奴婢什物,由是人乃悟。 周每行郡縣,食必進雞,小吏訟之。 帝曰:「我禁御史食肉,恐州縣廣費,食雞尚何與? 」榜吏斥之。 及領選,猶廢浚儀令。 先是,京師晨暮傳呼以警眾,後置鼓代之,俗曰「冬冬鼓」; 品官舊服止黃紫,於是三品服紫,四品五品硃,六品七品綠,八品九品青; 城門入由左,出由右; 飛驛以達警急; 納居人地租; 宿衞大小番直; 截驛馬尾; 城門、衞舍、守捉士,月散配諸縣,各取一,以防其過; 皆周建白。 自周亡,帝思之甚,將假方士術求見其儀形。 高宗即位,追贈尚書右僕射、高唐縣公。 垂拱中,配享高宗廟庭。 周子載子載,咸亨中爲司列少常伯,與裴行儉分掌選事,言吏部者稱裴、馬焉。 終雍州長史。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
贊曰:周之遇太宗,顧不異哉! 由一介草茅言天下事,若素宦於朝、明習憲章者,非王佐才,疇以及茲? 其自視與築岩、釣渭亦何以異! 跡夫帝銳於立事,而周所建皆切一時,以明佐聖,故君宰間不膠漆而固,恨相得晩,宜矣。 然周才不逮傅説、呂望,使後世未有述焉,惜乎! 韋挺韋挺,京兆萬年人。 父沖,仕隋爲民部尚書。 挺少與隱太子善,高祖平京師,署隴西公府祭酒。 累遷太子左衞驃騎,檢校左衞率。 太子遇之厚,宮臣無與比。 武德七年,帝避暑仁智宮。 或言太子與宮臣謀逆,又慶州刺史楊文幹坐大逆誅,辭連東宮,帝專責宮臣,由是挺與杜淹、王珪等皆流越巂。 未幾,召拜主爵郎中。 貞觀初,王珪數薦之,遷尚書右丞。 歷吏部、黃門侍郎,拜御史大夫、扶陽縣男。 太宗謂挺曰:「卿之任大夫,獨朕意,左右無爲卿地者! 」挺曰:「臣駑下,不足以辱高位,且非勳非舊,而在籓邸故僚上,願後臣以勸立功者。 」不聽。 是時承隋大亂,風俗薄惡,人不知教。 挺上疏曰:「父母之恩,昊天罔極; 創巨之痛,終身何已。 今衣冠士族,辰日不哭,謂爲重喪,親賓來吊,輒不臨舉。 又閭里細人,每有重喪,不即發問,先造邑社,待營辦具,乃始發哀。 至假車乘,雇棺槨,以榮送葬。 既葬,鄰伍會集,相與酣醉,名曰出孝。 夫婦之道,王化所基,故有三日不息燭、不舉樂之感。 今昏嫁之初,雜奏絲竹,以窮宴歡。 官司習俗,弗爲條禁。 望一切懲革,申明禮憲。 」俄復爲黃門侍郎,兼魏王泰府事。 時泰有寵,太子多過失,帝密欲廢立,語杜正倫,正倫以漏言貶。 帝謂挺曰:「不忍復置卿於法。 」改太常卿。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
初,挺爲大夫時,馬周爲監察御史,挺不甚禮。 及周爲中書令,帝欲湔拭用之,周言挺佷於自用,非宰相器,遂止。 帝將討遼東,擇主餉運者。 周言挺才任粗使,帝謂然。 挺父故爲營州總管,嘗經略高麗,故劄藏家,挺上之。 帝悅曰:「自幽距遼二千里無州縣,吾軍靡所仰食,卿爲朕圖之。 苟吾軍用不乏,是公之功。 其自擇文武官四品十人爲子使,取幽、易、平三州銳士若馬各三百以從。 」即詔河北列州皆取挺節度,許以便宜。 帝親解貂裘及中廄馬賜之。 挺遣燕州司馬王安德行渠,作漕艫轉糧,自桑乾水抵盧思臺,行八百里,渠塞不可通。 挺以方苦寒,未可進,遂下米臺側,廥之,待凍泮乃運以爲解。 即上言:「度王師至,食且足。 」帝不悅曰:「兵寧拙速,無工遲。 我明年師出,挺乃度它歲運,何哉? 」即詔繁畤令韋懷質馳按。 懷質還劾:「挺在幽州,日置酒,弗憂職,不前視渠長利,即造船行粟,綿八百里,乃悟非是,欲進則不得,還且水涸。 六師所須,恐不如陛下之素。 」帝怒,遣將少監李道裕代之。 敕治書侍御史唐臨馳傳,械挺赴洛陽,廢爲民,使白衣從。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
帝破蓋牟城,詔挺將兵鎮守,示復用。 城與賊新城接,日夜轉鬥無休時。 挺以失職,內不平,作書謝所善公孫常。 常,善數者也,以他事系,投繯死。 索橐中得挺書,言所屯危蹙,意怨望,貶象州刺史。 歲餘卒,年五十八。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
子待價、萬石。 挺子待價待價,初爲左千牛備身,永徽中,江夏王道宗得罪,待價以婿貶盧龍府果毅。 時將軍辛文陵招慰高麗,次吐護真水,爲虜所襲,待價與中郎將薛仁貴率所部兵殺之,文陵亦苦戰,遂免。 待價重創,矢著左足,隱不言,卒以疾免。 起爲蘭州刺史。 吐蕃盜邊,高宗以沛王賢爲涼州大都督,而待價爲司馬。 俄遷肅州刺史,以功召拜右武衞將軍。 儀鳳三年,吐蕃復入寇,以待價檢校涼州都督,兼知鎮守兵馬事。 召還,封扶陽侯。 武后臨朝,攝司空,護營乾陵,改天官尚書、同鳳閣鸞臺三品。 待價起武力,典選無銓總才,故朝野共蚩薄之。 俄爲燕然道行軍大總管,禦突厥。 逾年還,拜文昌右相、同鳳閣鸞臺三品。 不自安,累表辭職,不聽。 且請盡力行陣,許之,於是拜安息道行軍大總管,督三十六總管以討吐蕃,進爵公。 軍至寅識迦河,與吐蕃合戰,勝負略相當。 會其副閻溫古逗留,又天大寒,待價不善撫御,師人多死,餉道乏,乃旋師頓高昌。 後大怒,斬溫古,流待價繡州,卒。 挺玄孫武曾孫武。 武少孤。 年十一,廕補右千牛,累遷長安丞。 德宗幸梁州,委妻子奔行在,除殿中侍御史。 戸部侍郎元琇爲水陸轉運使,表武以倉部員外郎充判官。 謀不用,杜門數月而琇敗。 轉刑部員外郎。 是時,帝以反正告郊廟,大兵後,典章苟完,執事者時時咨武。 武酌宜約用,得禮之衷,群司奉焉。 後爲絳州刺史,鑿汾水灌田萬三千餘頃,璽書勞勉。 憲宗時,入爲京兆尹,護治豐陵,未成,卒,贈吏部尚書。 挺子萬石萬石,頗涉學,善音律。 上元中,遷累太常少卿。 當時郊廟燕會樂曲,皆萬石與太史令姚元辯增損之,號任職。 始,萬石奏「太樂博士弟子遭喪者,先無它業,請以卒哭追集」。 侍御史劉思立劾奏萬石曰:「移風易俗,莫善於樂; 睦親化人,莫善於孝。 所以三年之禮,天下通喪。 今遣音聲人釋服爲樂,帶絰治音,豈以小人不能執禮,遂欲約爲非法? 萬石官太常,首紊風化,請付吏論罪。 」高宗方委任萬石,罷其奏。 後知吏部選事,卒於官。 贊贊曰:王者用人非難,盡其才之爲難。 觀太宗之責任也,謀斯從,言斯聽,才斯奮,洞然不疑,故人臣未始遺力,天子高拱操成功,致太平矣。 始皆奮亡命布衣,嬪然列置上袞。 薛收雖早夭,帝本以中書令待之。 御臣之方,顧不善哉! 挺晩節流落,蓋有致而然。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)