1
◎吐蕃上
(No translation available)
2
吐蕃本西羌屬,蓋百有五十種,散處河、湟、江、岷間,有發羌、唐旄等,然未始與中國通。 居析支水西。 祖曰鶻提勃悉野,健武多智,稍並諸羌,據其地。 蕃、發聲近,故其子孫曰吐蕃,而姓勃窣野。 或曰南涼禿發利鹿孤之後。 二子,曰樊尼,曰傉檀。 傉檀嗣,為乞佛熾盤所滅。 樊尼挈殘部臣沮渠蒙遜,以為臨松太守。 蒙遜滅,樊尼率兵西濟河,逾積石,遂撫有群羌云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
其俗謂強雄曰贊,丈夫曰普,故號君長曰贊普,贊普妻曰末蒙。 其官有大相曰論茝,副相曰論茝扈莽,各一人,亦號大論、小論; 都護一人,曰悉編掣逋; 又有內大相曰曩論掣逋,亦曰論莽熱,副相曰曩論覓零逋,小相曰曩論充,各一人; 又有整事大相曰喻寒波掣逋,副整事曰喻寒覓零逋,小整事曰喻寒波充:皆任國事,總號曰尚論掣逋突瞿。 地直京師西八千里,距鄯善五百里,勝兵數十萬。 國多霆、電、風、雹,積雪,盛夏如中國春時,山谷常冰。 地有寒癘,中人輒痞促而不害。 其贊普居跋布川,或邏娑川,有城郭廬舍不肯處,聯毳帳以居,號大拂廬,容數百人。 其衛候嚴,而牙甚隘。 部人處小拂廬,多老壽至百餘歲者。 衣率氈韋,以赭塗面為好。 婦人辮發而縈之。 其器屈木而韋底,或氈為般,凝面為碗,實羹酪並食之,手捧酒漿以飲。 其官之章飾,最上瑟瑟,金次之,金塗銀又次之,銀次之,最下至銅止,差大小,綴臂前以辨貴賤。 屋皆平上,高至數丈。 其稼有小麥、青稞麥、蕎麥、荳豆。 其獸,牦牛、名馬、犬、羊、彘,天鼠之皮可為裘,獨峰駝日馳千里。 其寶,金、銀、錫、銅。 其死,葬為冢,塈塗之。 其吏治,無文字,結繩齒木為約。 其刑,雖小罪必抉目,或刖、劓,以皮為鞭抶之,從喜怒,無常算。 其獄,窟地深數丈,內囚於中,二三歲乃出。 其宴大賓客,必驅耗牛,使客自射,乃敢饋。 其俗,重鬼右巫,事原羝為大神。 喜浮屠法,習咒詛,國之政事,必以桑門參決。 多佩弓刀。 飲酒不得及亂。 婦人無及政。 貴壯賤弱,母拜子,子倨父,出入前少而後老。 重兵死,以累世戰沒為甲門,敗懦者垂狐尾於首示辱,不得列於人。 拜必手據地為犬號,再揖身止。 居父母喪,斷髮、黛面、墨衣,既葬而吉。 其舉兵,以七寸金箭為契。 百里一驛,有急兵,驛人臆前加銀鶻,甚急,鶻益多。 告寇舉烽。 其畜牧,逐水草無常所。 其鎧胃精良,衣之周身,竅兩目,勁弓利刃不能甚傷。 其兵法嚴,而師無饋糧,以鹵獲為資。 每戰,前隊盡死,後隊乃進。 其四時,以麥熟為歲首。 其戲,棋、六博。 其樂,吹螺、擊鼓。 其君臣自為友,五六人曰共命。 君死,皆自殺以殉,所服玩乘馬皆瘞,起大屋冢顛,樹眾木為祠所。 贊普與其臣歲一小盟,用羊、犬、猴為牲; 三歲一大盟,夜肴諸壇,用人、馬、牛、閭為牲。 凡牲必折足裂腸陳於前,使巫告神曰:「渝盟者有如牲。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
其後有君長曰瘕悉董摩,董摩生佗土度,佗土生揭利失若,揭利生勃弄若,勃弄生詎素若,詎素生論贊索,論贊生棄宗弄贊,亦名棄蘇農,亦號弗夜氏。 其為人慷慨才雄,常驅野馬、犛牛,馳刺之以為樂,西域諸國共臣之。
(No translation available) (No translation available)
5
太宗,始遣使者來朝,帝遣行人馮德遐下書臨撫。 弄贊聞突厥、吐谷渾並得尚公主,乃遣使賫幣求昏,帝不許。 使者還,妄語曰:「天子遇我厚,幾得公主,會吐谷渾王入朝,遂不許,殆有以間我乎? 」弄贊怒,率羊同共擊吐谷渾,吐谷渾不能亢,走青海之陰,盡取其貲畜。 又攻党項、白蘭羌,破之。 勒兵二十萬入寇松州,命使者貢金甲,且言迎公主,謂左右曰:「公主不至,我且深入。 」都督韓威輕出覘賊,反為所敗,屬羌大擾,皆叛以應賊。 乃詔吏部尚書侯君集為行軍大總管,出當彌道,右領軍大將軍執失思力出白蘭道,右武衛大將軍牛進達出闊水道,右領軍將軍劉蘭出洮河道,並為行軍總管,率步騎五萬進討。 進達自松州夜鏖其營,斬首千級。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
初東寇也,連歲不解,其大臣請返國,不聽,自殺者八人。 至是弄贊始懼,引而去,以使者來謝罪,固請昏,許之。 遣大論薛祿東贊獻黃金五千兩,它寶稱是,以為聘。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
十五年,妻以宗女文成公主,詔江夏王道宗持節護送,築館河源王之國。 弄贊率兵次柏海親迎,見道宗,執婿禮恭甚,見中國服飾之美,縮縮愧沮。 歸國,自以其先未有昏帝女者,乃為公主築一城以誇後世,遂立宮室以居。 公主惡國人赭面,弄贊下令國中禁之。 自褫氈罽,襲紈綃,為華風。 遣諸豪子弟入國學,習《詩》、《書》。 又請儒者典書疏。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
帝伐遼還,使祿東贊上書曰:「陛下平定四方,日月所照,並臣治之。 高麗恃遠,弗率於禮,天子自將度遼,隳城陷陣,指日凱旋,雖雁飛於天,無是之速。 夫鵝猶雁也,臣謹冶黃金為鵝以獻。 」其高七尺,中實酒三斛。 二十二年,右衛率府長史王玄策使西域,為中天竺所鈔,弄贊發精兵從玄策討破之,來獻俘。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
高宗即位,擢駙馬都尉、西海郡王。 弄贊以書詒長孫無忌曰:「天子初即位,下有不忠者,願勒兵赴國共討之。 」並獻金琲十五種以薦昭陵。 進封賨王,賜餉蕃渥。 又請蠶種、酒人與碾硙等諸工,詔許。 永徽初,死,遣使者吊祠。 無子,立其孫,幼不事,故祿東贊相其國。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
,獻金盎、金頗羅等,復請昏。 未幾,吐谷渾內附,祿東贊怨忿,率銳兵擊之,而吐谷渾大臣素和貴奔吐蕃,槊以虛實,故吐蕃能破其國。 慕容諾曷缽與弘化公主引殘落走涼州,詔涼州都督鄭仁泰為青海道行軍大總管,率將軍獨孤卿雲等屯涼、鄯,左武候大將軍蘇定方為安集大使,為諸將節度,以定其亂。 吐蕃使論仲琮入朝,表吐谷渾罪,帝遣使者譙讓,乃使來請與吐谷渾平憾,求赤水地牧馬,不許。 會祿東贊死。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
東贊不知書而性明毅,用兵有節制,吐蕃倚之,遂為強國。 始入朝,占對合旨,太宗擢拜右衛大將軍,以瑯邪公主外孫妻之。 祿東贊自言:「先臣為聘婦,不敢奉詔。 且贊普未謁公主,陪臣敢辭! 」帝異其言,然欲懷以恩,不聽也。 有子曰欽陵、曰贊婆、曰悉多於、曰勃論。 祿東贊死,而兄弟並當國。 自是歲入邊,盡破有諸羌羈縻十二州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
總章中,議徙吐谷渾部於涼州旁南山。 帝刈吐蕃之入,召宰相姜恪閻立本、將軍契何力等議先擊吐蕃。 立本曰:「民饑未可以師。 」何力曰:「吐蕃介在西極,臣恐師到,獸竄山伏,捕討無所得,至春復侵吐谷渾。 臣請勿救,使疑吾力困而驕之,一舉可滅也。 」恪曰:「不然,吐谷渾方衰,吐蕃負勝,以衰氣拒勝兵,戰必不亢,不救則滅。 臣謂王師亟助之,使國幸存,後且徐圖可也。 」議不決,亦不克徙。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
,入殘羈縻十八州,率於闐取龜茲撥換城,於是安西四鎮並廢。 詔右威衛大將軍薛仁貴為邏娑道行軍大總管,左衛員外大將軍阿史那道真、左衛將軍郭待封自副,出討吐蕃,並護吐谷渾還國。 師凡十餘萬,至大非川,為欽陵所拒,王師敗績,遂滅吐谷渾而盡有其地。 詔司戎太常伯、同東西臺三品姜恪為涼州道行軍大總管出討,會恪卒,班師。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
吐蕃遣大臣仲琮入朝。 仲琮少遊太學,頗知書。 帝召見問曰:「贊普孰與其祖賢? 」對曰:「勇果善斷不逮也,然勤以治國,下無敢欺,令主也。 且吐蕃居寒露之野,物產寡薄,烏海之陰,盛夏積雪,暑毼冬裘。 隨水草以牧,寒則城處,施廬帳。 器用不當中國萬分一。 但上下一力,議事自下,因人所利而行,是能久而強也。 」帝曰:「吐谷渾與吐蕃本甥舅國,素和貴叛其主,吐蕃任之,奪其土地。 薛仁貴等往定慕容氏,又伏擊之,而寇我涼州,何邪? 」仲琮頓首曰:「臣奉命來獻,它非所聞。 」帝韙其答。 然以仲琮非用事臣,故殺其禮。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
,遣大臣論吐渾彌來請和,且求與吐谷渾脩好,帝不聽。 明年,攻鄯、廓、河、芳四州,殺略吏及馬牛萬計。 乃詔周王顯為洮州道行軍元帥,率工部尚書劉審禮等十二總管,以相王輪為涼州道行軍元帥,率左衛大將軍契何力、鴻臚卿蕭嗣業等軍討之。 二王不克行。 吐蕃進攻疊州,破密恭、丹嶺二縣,又攻扶州,敗守將。 乃高選尚書左僕射劉仁軌為洮河鎮守使,久之,無功。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
吐蕃與西突厥連兵攻安西,復命中書令李敬玄為洮河道行軍大總管、西河鎮撫大使、鄯州都督,代仁軌。 下詔募猛士,毋限籍役痕負,帝自臨遣。 又敕益州長史李孝逸、巂州都督拓王奉益發劍南、山南士。 先戰龍支,吐蕃敗。 敬玄率劉審禮擊吐蕃青海上,審禮戰沒。 敬玄頓承風嶺,礙險不得縱,吐蕃壓王師屯,左領軍將軍黑齒常之率死士五百,夜斧其營,虜驚,自相藺藉而死者甚眾,乃引去。 敬玄僅脫。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
帝既儒仁無遠略,見諸將數敗,乃博咨近臣,求所以御之之術。 帝曰:「朕未始擐甲履軍,往者滅高麗、百濟,比歲用師,中國騷然,朕至今悔之。 今吐蕃內侵,盍為我謀? 」中書舍人劉祎之等具對,須家給人足可擊也。 或言賊險黠不可與和,或言營田嚴守便。 惟中書侍郎薛元超謂:「縱敵生患,不如料兵擊之。 」帝顧黃門侍郎來恒曰:「自李勣亡,遂無善將。 」恒即言:「向洮河兵足以制敵,但諸將不用命,故無功。 」帝殊不悟,因罷議。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
儀鳳四年,贊普死,子器弩悉弄立,欽陵復擅政,使大臣來告喪,帝遣使者往會葬。 明年,贊婆、素和貴率兵三萬攻河源,屯良非川,敬玄與戰湟川,敗績。 左武衛將軍黑齒常之以精騎三千夜搗其營,贊婆懼,引去。 遂擢常之為河源軍經略大使。 乃嚴烽邏,開屯田,虜謀稍折。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
初,劍南度茂州之西築安戎城,以迮其鄙。 俄為生羌導虜取之以守,因並西洱河諸蠻,盡臣羊同、党項諸羌。 其地東與松、茂、巂接,南極婆羅門,西取四鎮,北抵突厥,幅圓餘萬里,漢、魏諸戎所無也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
20
永隆元年,文成公主薨,遣使者吊祠,又歸我陳行焉之喪。 初,行焉使虜,論欽陵欲拜己,臨以兵,不為屈,留之十年。 及是喪還,贈睦州刺史。 贊婆復入良非川,常之擊走之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
武後時,與蠻夷同朝賀。 ,詔文昌右相韋待價為安息道大總管,安西大都護閻溫古副之,以討吐蕃,兵逗留,坐死、徙。 明年,復詔文昌右相岑長倩為武威道行軍大總管討之,兵半道罷。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
又明年,大首領曷蘇率貴川部與党項種三十萬降,後以右玉鈐衛將軍張玄遇為安撫使,率兵二萬迎之,次大度水,吐蕃禽曷蘇去。 而它酋昝插又率羌、蠻八千自來,玄遇即其部置葉州,用昝插為刺史,刻石大度山以紀功。
(No translation available) (No translation available)
23
是歲,又詔右鷹揚衛將軍王孝傑為武威道行軍總管,率西州都督唐休璟、左武衛大將軍阿史那忠節擊吐蕃,大破其眾,復取四鎮,更置安西都護府於龜茲,以兵鎮守。 議者請廢四鎮勿有也,右史崔融獻議曰:「戎狄為中國患尚矣,五帝、三王所不臣。 漢以百萬眾困平城,其後武帝赫然發憤,甘心四夷,張騫始通西域,列四郡,據兩關,斷匈奴右臂,稍稍度河、湟,築令居,以絕南羌。 於是鄣候亭燧出長城數千里,傾府庫,殫士馬,行人使者歲月不絕,至作皮幣,算緡法,稅舟車,榷酒酤。 夫豈不懷,為長久計然也! 匈奴於是孤特遠竄,遂開西域,置使者領護。 光武中興,皆復內屬,至於延光,三絕三通。 太宗文皇帝踐漢舊跡,並南山抵蔥嶺,剖裂府鎮,煙火相望,吐蕃不敢內侮。 高宗時,有司無狀,棄四鎮不能有,而吐蕃遂張,入焉耆之西,長鼓右驅,逾高昌,歷車師,鈔常樂,絕莫賀延磧,以臨敦煌。 今孝傑一舉而取四鎮,還先帝舊封,若又棄之,是自毀成功而破完策也。 夫四鎮無守,胡兵必臨西域,西域震則威憺南羌,南羌連衡,河西必危。 且莫賀延磧袤二千里,無水草,若北接虜,唐兵不可度而北,則伊西、北庭、安西諸蕃悉亡。 」議乃格。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
於是首領勃論贊與突厥偽可汗阿史那俀子南侵,與孝傑戰冷泉,敗走。 碎葉鎮守使韓思忠破泥熟沒斯城。 證聖元年,欽陵、贊婆攻濫洮,孝傑以肅邊道大總管戰素羅汗山,虜敗還。 又攻涼州,殺都督。 遣使者請和,約罷四鎮兵,求分十姓地。 武後詔通泉尉郭元振往使,道與欽陵遇。 元振曰:「東贊事朝廷,誓好無窮,今猥自絕,歲擾邊,父通之,子絕之,孝乎? 父事之,子叛之,忠乎? 」欽陵曰:「然! 然天子許和,得罷二國戍,使十姓突厥、四鎮各建君長,俾其國自守若何? 」元振曰:「唐以十姓、四鎮撫西土,為列國主,道非有它,且諸部與吐蕃異,久為唐編人矣。 」欽陵曰:「使者意我規削諸部為唐邊患邪? 我若貪土地財賦,彼青海、湟川近矣,今舍不爭何哉? 突厥諸部磧漠廣莽,去中國遠甚,安有爭地萬里外邪? 且四夷唐皆臣並之,雖海外地際,靡不磨滅,吐蕃適獨在者,徒以兄弟小心,得相保耳。 十姓五咄陸近安西,於吐蕃遠,俟斤距我裁一磧,騎士騰突,不易旬至,是以為憂也。 烏海、黃河,關源阻奧,多癘毒,唐必不能入; 則弱甲孱將易以為蕃患,故我欲得之,非規諸部也。 甘、涼距積石道二千里,其廣不數百,狹才百里,我若出張掖、玉門,使大國春不耕,秋不獲,不五六年,可斷其右。 今棄不為,亦無虞於我矣。 青海之役,黃仁素約和,邊守不戒,崔知辯徑俟斤掠我牛羊萬計,是以求之。 」使使者固請,元振固言不可許,後從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
欽陵專國久,常居中制事,諸弟皆領方面兵,而贊婆專東境幾三十年,為邊患。 兄弟皆才略沈雄,眾憚之。 器弩悉弄既長,欲自得國,漸不平,乃與大臣論巖等圖去之。 欽陵方提兵居外,贊普托言獵,即勒兵執其親黨二千餘人殺之,發使者召欽陵、贊婆,欽陵不受命,贊普自討之。 未戰,欽陵兵潰,乃自殺,左右殉而死者百餘人。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
贊婆以所部及兄子莽布支等款塞,遣羽林飛騎迎勞,擢贊婆特進、輔國大將軍、歸德郡王,莽布支左羽林大將軍、安國公,皆賜鐵券,禮尉良厚。 贊婆即領部兵戍河源,死,贈安西大都護。 又遣左肅政臺御史大夫魏元忠為隴右諸軍大總管,率隴右諸軍大使唐休璟出討。 方虜攻涼州,休璟擊之,斬首二千級。 於是論彌薩來朝請和。 贊普自將萬騎攻悉州,都督陳大慈四戰皆克。 明年,乃獻馬、黃金求昏。 而虜南屬帳皆叛,贊普自討,死於軍。 諸子爭立,國人立棄隸蹜贊為贊普,始七歲,使者來告喪,且求盟。 又使大臣悉董熱固求昏,未報。 會監察御史李知古建討姚州蠻,削吐蕃向導,詔發劍南募士擊之。 蠻酋以情輸虜,殺知古,屍以祭天,進攻蜀漢。 詔靈武監軍右臺御史唐九征為姚巂道討擊使,率兵擊之。 虜以鐵縆梁漾、濞二水,通西洱蠻,築城戍之。 九征毀縆夷城,建鐵柱於滇池以勒功。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
27
中宗,還其昏使。 或言彼來逆公主,且習聞華言,宜勿遣,帝以中國當以信結夷狄,不許。 明年,吐蕃更遣使者納貢,祖母可敦又遣宗俄請昏。 帝以雍王守禮女為金城公主妻之,吐蕃遣尚贊咄名悉臘等逆公主。 帝念主幼,賜錦繒別數萬,雜伎諸工悉從,給龜茲樂。 詔左衛大將軍楊矩持節送。 帝為幸始平,帳飲,引群臣及虜使者宴,酒所帝悲涕噓欷,為赦始平縣,罪死皆免,賜民繇賦一年,改縣為金城,鄉曰鳳池,里曰愴別。 公主至吐蕃,自築城以居。 拜矩鄯州都督。 吐蕃外雖和而陰銜怒,即厚餉矩,請河西九曲為公主湯沐,矩表與其地。 九曲者,水甘草良,宜畜牧,近與唐接。 自是虜益張雄,易入寇。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
28
玄宗,其相坌達延上書宰相,請載盟文,定境於河源,丐左散騎常侍解琬涖盟。 帝令姚崇等報書,命琬持神龍誓往。 吐蕃亦遣尚欽藏、御史名悉臘獻載辭。 未及定,坌達延將兵十萬寇臨洮,入攻蘭、渭,掠監馬。 楊矩懼,自殺。 有詔薛訥為隴右防禦使,與王晙等並力擊。 帝怒,下詔自將討之。 會晙等戰武階,斬首萬七千,獲馬羊無慮二十萬。 又戰長子,豐安軍使王海賓戰死。 乘之,虜大敗,眾奔突不能去,相枕藉死,洮水為不流。 帝乃罷行。 詔紫微舍人倪若水臨按軍實戰功,且吊祭戰亡士,敕州縣並瘞吐蕃露胔。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
29
宰相建言:「吐蕃本以河為境,以公主故,乃橋河築城,置獨山、九曲二軍,距積石二百里。 今既負約,請毀橋,復守河如約。 」詔可。 遣左驍衛郎將尉遲瑰使吐蕃,慰安公主。 然小小入犯邊無閑歲,於是郭知運、王君㚟相繼節度隴右、河西,一以捍之。 吐蕃遣宗俄因子到洮水祭戰死士,且請和。 然恃盛強,求與天子敵國,語悖傲。 使者至臨洮,詔不內。 金城公主上書求聽脩好,且言贊普君臣欲與天子共署誓刻。 吐蕃又遣使者上書言:「孝和皇帝嘗賜盟,是時唐宰相豆盧欽望、魏元忠、李嶠、紀處訥等凡二十二人及吐蕃君臣同誓。 孝和皇帝崩,太上皇嗣位,脩睦如舊。 然唐宰相在誓刻者皆歿,今宰相不及前約,故須再盟。 比使論乞力等前後七輩往,未蒙開許,且張玄表、李知古將兵侵暴甥國,故違誓而戰。 今舅許湔貸前惡,歸於大和,甥既堅定,然不重盟為未信,要待新誓也。 甥自總國事,不牽於下,欲使百姓久安。 舅雖及和,而意不專,於言何益? 」又言:「舅責乞力徐集兵,且兵以新故相代,非集也。 往者疆埸自白水皆為閑壤,昨郭將軍屯兵而城之,故甥亦城。 假令二國和,以迎送; 有如不通,因以守境。 又疑與突厥骨咄祿善者,舊與通聘,即日舅甥如初,不與交矣。 因奉寶瓶、杯以獻。 」帝謂昔已和親,有成言,尋前盟可矣,不許復誓。 禮其使而遣,且厚賜贊普,自是歲朝貢不犯邊。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
30
十年,攻小勃律國,其王沒謹忙詒書北庭節度使張孝嵩曰:「勃律,唐西門。 失之,則西方諸國皆墯吐蕃,都護圖之。 」孝嵩聽許,遣疏勒副使張思禮以步騎四千晝夜馳,與謹忙兵夾擊吐蕃,死者數萬,多取鎧仗、馬羊,復九城故地。 始勃律王來朝,父事帝。 還國,置綏遠軍以捍吐蕃,故歲常戰。 吐蕃每曰:「我非利若國,我假道攻四鎮爾。 」及是,累歲不出兵。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
31
於是隴右節度使王君㚟請深入取償。 十二年,破吐蕃,獻俘。 後二年,悉諾邏兵入大斗拔谷,遂攻甘州,火鄉聚。 王君㚟勒兵避其銳,不戰。 會大雪,吐蕃皸凍如積,乃逾積石軍趨西道以歸。 君㚟豫遣諜出塞,燒野草皆盡,悉諾邏頓大非川,無所牧,馬死過半。 君㚟率秦州都督張景順約賫窮躡,出青海西,方冰合,師乘而度。 於時虜已逾大非山,留輜重疲弱濱海,君㚟縱兵俘以旋。 時中書令張說以吐蕃出入數十年,勝負略相當,甘、涼、河、鄯之人奉調發困甚,願聽其和。 帝方寵君㚟,不聽。 未幾,悉諾邏恭祿、燭龍莽布支入陷瓜州,毀其城,執刺史田元獻及君㚟父,遂攻玉門軍,圍常樂,不能拔,回寇安西,副都護趙頤貞擊卻之。 會君㚟為回紇所殺,功不遂。 帝乃用蕭嵩為河西節度使,左金吾將軍張守珪瓜州刺史,復城之。 嵩縱反間,殺悉諾邏恭祿。 明年,大將悉末朗攻瓜州,守珪擊走之; 鄯州都督張志亮又戰青海西,破大莫門城,焚橐它橋; 隴右節度使杜賓客以強弩四千射虜,破之祁連城下,斬副將一,上級五千首。 虜敗,慟而走山。 又明年,守珪率伊、沙等州兵破虜大同軍; 又信安王祎出隴西,拔石堡城,即之置振武軍,獻俘於廟。 帝以書賜將軍裴旻曰:「敢有掩戰功不及賞者,士自陳,將吏皆斬。 戰有逗留,舉隊如軍法。 能禽其王者,授大將軍。 」於是士益奮。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
32
吐蕃令曩骨委書塞下,言:「論莽熱、論泣熱皆萬人將,以贊普命,謝都督刺史:二國有舅甥好,昨彌不弄羌、党項交構二國,故失歡,此不聽,唐亦不應聽。 」都督遣腹心吏與曩骨還議盟事。 曩骨,猶千牛官也。 於是忠王友皇甫惟明並言約和便。 帝曰:「贊普向上書悖慢,朕必滅之,毋議和! 」惟明曰:「昔贊普幼,是必邊將好功之人為之,以激怒陛下。 且二國交惡必興師,師興則隱盜財利,詐功級,希陛下過賞以甘心焉。 今河西、隴右貲耗力窮,陛下幸詔金城公主許贊普約,以紓邊患,息民之上策也。 」帝采其言,敕惟明及中人張元方往聘,以書賜公主。 惟明見贊普言天子意,贊普大喜,因悉出貞觀以來書詔示惟明,厚饋獻。 使名悉臘隨使者入朝,奉表言:「甥,先帝舅顯親也。 曩為張玄表、李知古交鬥,遂成大釁。 甥以文成、金城公主,敢失禮乎? 特以沖幼,枉為邊將讒亂。 如蒙澄亮,死且萬足,千萬歲不敢先負盟。 」且獻怪寶。 使者至,帝御前殿,列羽林仗內之。 悉臘略通華文,既宴與語,禮甚厚,賜紫服、金魚。 悉臘受服辭魚,曰:「國無是,不敢當。 」帝遣御史大夫崔琳報聘。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
33
吐蕃又請交馬於赤嶺,互市於甘松嶺。 宰相裴光庭曰:「甘松中國阻,不如許赤嶺。 」乃聽以赤嶺為界,表以大碑,刻約其上。 又請《五經》,敕秘書寫賜,並遣工部尚書李暠往聘,賜物萬計。 吐蕃遣使謝,且言:「唐、吐蕃皆大國,今約和為久長計,恐邊吏有妄意者,請以使人對相曉敕,令昭然具知。 」帝又令金吾將軍李佺監赤嶺樹碑,詔張守珪與將軍李行祎、吐蕃使者莽布支分諭劍南、河西州縣曰:「自今二國和好,無相侵暴。 」乃使悉諾渤海納貢,並以幣器遍遺執政。 明年,上寶器數百具,制冶詭殊,詔置提象門示群臣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
34
其後吐蕃西擊勃律,勃律告急,帝諭令罷兵,不聽,卒殘其國。 於是崔希逸為河西節度使,鎮涼州,故時疆畔皆樹壁守捉,希逸謂虜戍將乞力徐曰:「兩國約好,而守備不廢,云何? 請皆罷,以便人。 」乞力徐曰:「公忠誠,無不可,恐朝廷未皆信,脫掩吾不備,其可悔? 」希逸固邀,乃許。 即共刑白犬盟,而後悉徹障壁,虜畜牧被野。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
35
明年,傔史孫誨奏事,妄言「虜無備,可取也」。 帝采之,詔內豎趙惠琮共往按狀。 小人欲僥幸,至涼州,因共矯詔,詔希逸發兵襲破吐蕃青海上,斬獲不貲,乞力徐遁走。 吐蕃恚,不朝。 二十六年,大入河西,希逸拒破之。 鄯州都督杜希望又拔新城,更號威戎軍。 希逸顧失信,悒悒悵恨,召拜河南尹。 既而與惠琮俱見犬崇,疑而死,誨亦及它誅。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
36
蕭炅代為河西節度留後,杜希望隴右節度留後,王昱劍南節度使,分道經略,碎赤嶺碑。 希望發鄯州兵奪虜河橋,並河築鹽泉城,號鎮西軍,破吐蕃兵三萬。 昱以劍南兵入攻安戎城,築二少壘左右之,兵次蓬婆嶺,輸劍南粟餉軍。 吐蕃悉銳來救,昱大敗,少壘皆沒,士死凡數萬。 昱貪妄,非將選,故敗,貶死高要。 明年,吐蕃攻白草、安人軍,詔臨洮、朔方分援。 虜絕臨洮道,白水軍使高柬於拒守,虜引去。 炅遣將追尾,有雲出軍上,白兔舞,大破吐蕃。 昱之敗,以張宥代節度劍南,以章仇兼瓊為益州司馬。 宥,文吏,不知兵,委事兼瓊。 兼瓊因得入奏,天子果其議,拔兼瓊代宥節度。 兼瓊諜誘吐蕃安戎城主為應,導官軍入,盡殺虜戍,以監察御史許遠守之。 吐蕃圍安戎,絕水泉,會石裂泉湧,虜驚引去。 復攻維州,不得志。 詔乃改安戎曰平戎云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
37
是歲,金城公主薨。 明年,為發哀,吐蕃使者朝,因請和,不許。 虜乃悉眾四十萬攻承風堡,抵河源軍,西入長寧橋、安仁軍,渾崖烽騎將臧希液以銳兵五千破之。 吐蕃又襲廓州,敗一縣,屠吏人。 攻振武軍石堡城,蓋嘉運不能守。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
38
,隴右節度使皇甫惟明破虜大嶺軍; 戰青海,破莽布支,斬首三萬級。 明年,破洪濟城,戰石堡,不克,副將諸葛誗死之。 又明年,惟明破虜,獻俘京師。 帝以哥舒翰節度隴右,翰攻拔石堡,更號神武軍。 又禽其相兀論樣郭。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
39
十載,安西節度使高仙芝俘大酋以獻。 是時,吐蕃與蠻閣羅鳳聯兵攻瀘南,劍南節度使楊國忠方以奸罔上,自言:「破蠻眾六萬於雲南,拔故洪州等三城,獻俘口。 」哥舒翰破洪濟、大莫門諸城,收九曲故地,列郡縣,實天寶十二載。 於是置神策軍於臨洮西、澆河郡於積石西、及宛秀軍以實河曲。 後二年,蘇毗子悉諾邏來降,封懷義王,賜李氏。 蘇毗,強部也。 是歲,贊普乞黎蘇籠臘贊死,子挲悉籠臘贊嗣,遣使者脩好,詔京兆少尹崔光遠持節賫冊吊祠。 還而安祿山亂,哥舒翰悉河、隴兵東守潼關,而諸將各以所鎮兵討難,始號行營,邊候空虛,故吐蕃得乘隙暴掠。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
40
至德初,取巂州及威武等諸城,入屯石堡。 其明年,使使來請討賊且脩好。 肅宗遣給事中南巨川報聘。 然歲內侵,取廓、霸、岷等州及河源、莫門軍。 使數來請和,帝雖審其譎,姑務紓患,乃詔宰相郭子儀、蕭華、裴遵慶等與盟。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
41
寶應元年,陷臨洮,取秦、成、渭等州。 明年,使散騎常侍李之芳、太子左庶子崔倫往聘,吐蕃留不遣。 破西山合水城。 明年,入大震關,取蘭、河、鄯、洮等州,於是隴右地盡亡。 進圍涇州,入之,降刺史高暉。 又破邠州,入奉天,副元帥郭子儀禦之。 吐蕃以吐谷渾、党項兵二十萬東略武功,渭北行營將呂日將戰盩厔西,破之。 又戰終南,日將走。 代宗幸陜,子儀退趨商州。 高暉導虜入長安,立廣武王承宏為帝,改元,擅作赦令,署官吏。 衣冠皆南奔荊、襄,或逋棲山谷,亂兵因相攘鈔,道路梗閉。 光祿卿殷仲卿率千人壁藍田,選二百騎度浐,或紿虜曰:「郭令公軍且來! 」吐蕃大震。 會少將王甫與惡少年伐鼓噪苑中,虜驚,夜引去。 子儀入長安,高暉東奔至潼關,守將李日越殺之。 吐蕃留京師十五日乃走,天子還京。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
42
吐蕃退圍鳳翔,節度使孫志直拒守,鎮西節度使馬璘以千騎戰卻之,吐蕃屯原、會、成、渭間,自如也。 是歲,南入松、維、保等州及雲山新籠城。 明年,還使人李之芳等。 劍南嚴武破吐蕃南鄙兵七萬,拔當狗城。 會仆固懷恩反,自靈武遣其將范志誠、任敷合吐蕃、吐谷渾兵攻邠州,白孝德、郭晞嬰壘守,乃入居奉天西。 子儀入奉天,按軍不戰。 郭晞以銳士夜搗其營,斬首數千級,奪馬五百,取四將,吐蕃引去。 是時嚴武拔鹽川,又戰西山,取其眾八萬。 虜圍涼州,河西節度使楊志烈不能守,跳保甘州,而涼州亡。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
43
,吐蕃請和,詔宰相元載、杜鴻漸與虜使者同盟。 懷恩不得志,導虜與回紇、党項羌、渾、奴刺犯邊,吐蕃大酋尚結息、贊摩、尚悉東贊等眾二十萬至醴泉、奉天,邠將白孝德不能亢,任敷以兵略鳳翔、盩厔,於是京師戒嚴。 朔方兵馬使渾日時、孫守亮屯奉天,詔子儀以河中兵屯涇陽,李忠臣屯東渭橋,李光進屯雲陽,馬璘、郝廷玉屯便橋,駱奉先、李日越屯盩厔,李抱玉屯鳳翔,周智光屯同州,杜冕屯坊州,天子自率六軍屯於苑。 吐蕃逼奉天,日進以單騎馳之,士二百踵進,左右擊刺,射皆應弦仆,虜大驚辟易。 日進挾虜一將躍出,舉軍望而噪,士還,無一矢著身者。 明日,虜薄城,日進發機石勁弩,故兵多死。 凡三日,虜斂軍入壁,日進知虜曲折,即夜斫其營,斬千餘級,生禽五百。 又戰馬嵬,凡七日,破賊萬人,斬首五千,獲馬、橐它、幟械甚眾。 帝欲自討賊,下詔大搜馬,京師始置團練,都人震擾,鑿垣亡去者十八,詔中人戶都門,不能止。 吐蕃遊騎四百略武功,鎮西節度使馬璘使健士五十擊之,殲,士氣益奮。 虜徙營九𡼇之陰,掠醴泉居人數萬,焚室廬,田皆赤地。 周智光與虜戰澄城,破之。 吐蕃至邠北,復與回紇合,還攻奉天,抵馬嵬。 任敷以兵五千掠白水,殘同州。 於是城中渭橋、鄠以屯兵。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
44
會懷恩死,虜謀無主,遂與回紇爭長。 回紇怒,詣子儀請擊吐蕃自效,子儀許之,使白元光合兵攻吐蕃於靈臺西,大破之,降仆固名臣,帝乃班師。
(No translation available) (No translation available)
45
◎吐蕃下
(No translation available)
46
永泰、大歷間,再遣使者來聘,於是戶部尚書薛景仙往報。 詔宰相與吐蕃使者盟。 俄寇靈州,掠宜祿,郭子儀精甲三萬戍涇陽,入屯奉天。 靈州兵破虜二萬,上級五百首。 景仙與倫泣陵偕來,請境鳳林關,而路悉等十五人又來。 三年,虜引眾十萬復攻靈州,略邠州。 先是,尚悉結自寶應後數入邊,以功高請老,而贊磨代之,為東面節度使,專河、隴。 邠寧馬璘、朔方將白元光再破其眾,獲馬羊數千,劍南亦破虜萬人。 尚悉摩復來朝。 天子以虜數入塞,詔治守障,徙當、悉、柘、靜、恭五州,皆據險以守。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
47
八年,虜六萬騎侵靈州,敗民稼,進寇涇、邠,渾瑊與戰不利,副將死,略數千戶。 瑊整卒夜襲其營; 涇原馬璘以兵掩之潘原,射豹皮將死,軍中哭,乃遁去。 璘收所俘士及男女而還。 郭子儀又破其眾十萬。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
48
九年,帝遣諫議大夫吳損修好,虜亦使使者入朝。 於是子儀屯邠州,李抱玉屯高壁,馬璘屯原州,李忠臣屯涇州,李忠誠屯鳳翔,臧希讓屯渭北,備虜之入。 明年,西川節度使崔寧破虜於西山。 虜攻臨涇、隴州,次普潤,焚掠人畜; 與抱玉戰義寧,破之; 道涇州,璘尾追,敗之於百里。 又明年,崔寧破虜故洪節度、氐、蠻、党項等兵,斬首萬級,禽酋領千人,牛羊廩鎧甚眾,獻之朝。 吐蕃不得志,入掠黎、雅,於是劍南兵合南詔與戰,破之,禽大籠官論器然。 又侵坊州,取党項牧馬。 崔寧攻望漢城,破之。 山南西道節度使張獻恭戰岷州,吐蕃走。 寧破西山三路及邛南兵,斬首八千級。 十三年,虜大酋馬重英以四萬騎寇靈州,塞漢、御史、尚書三渠以擾屯田,為朔方留後常謙光所逐,重英殘鹽、慶而去。 乃南合南詔眾二十萬攻茂州,略扶、文,遂侵黎、雅。 時天子已發幽州兵馳拒,虜大奔破。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
49
初,虜使數至,留不遣,所俘虜口,悉部送江南。 德宗即位,先內靖方鎮,顧歲與虜確,其亡獲相償,欲以德綏懷之,遣太常少卿韋倫持節歸其俘五百,厚給衣褚,切敕邊吏護亭障,無輒侵虜地。 吐蕃始聞未信,使者入境,乃皆感畏。 是時,乞立贊為贊普,姓戶虜提氏,曰:「我乃有三恨:不知天子喪,不及吊,一也; 山陵不及賻,二也; 不知舅即位,而發兵攻靈州,入扶、文,侵灌口,三也。 」即發使者隨倫入朝。 帝又遣倫還蜀俘。 虜以倫再至,歡甚,授館,作聲樂,九日留,以論欽明思等五十人從獻方物。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
50
明年,殿中少監崔漢衡往使,贊普猥曰:「我與唐舅甥國,詔書乃用臣禮卑我。 」又請雲州西盡賀蘭山為吐蕃境,邀漢衡奏天子。 乃遣入蕃使判官常魯與論悉諾羅入朝,道贊普語,且引景龍詔書曰「唐使至,甥先與盟,蕃使至,舅亦將親盟」; 贊普曰「其禮本均。 」帝許之,以「獻」為「進」,「賜」為「寄」,「領取」為「領之」。 以前宰相楊炎不通故事為解,並約地於賀蘭。 其大相尚悉結嗜殺人,以劍南之敗未報,不助和議,次相尚結贊有謀,固請休息邊人,贊普卒用結贊為大相,乃講好。 漢衡與其使區頰贊偕來,約盟境上。 拜漢衡鴻臚卿,以都官員外郎樊澤為計會使,與結贊約; 且告隴右節度使張鎰同盟。 澤與結贊約盟清水,以牛馬為牲。 鎰欲末其禮,乃紿結贊曰:「唐非牛不田,蕃非馬不戰,請用犬、豕、羊。 」結贊聽諾。 將盟,乃除地為壇,約二國各以二千士列壝外,冗從立壇下。 鎰與幕府齊映齊抗、鴻臚漢衡、計會使於頔及澤、魯皆朝服,結贊與論悉頰藏、論臧熱、論利陀、論力徐等對升壇,刑牲壇北,雜其血以進,約:「唐地涇州右盡彈箏峽,隴州右極清水,鳳州西盡同谷,劍南盡西山、大度水。 吐蕃守鎮蘭、渭、原、會,西臨洮,東成州,抵劍南西磨些諸蠻、大度水之西南。 盡大河北自新泉軍抵大磧,南極賀蘭橐它嶺,其間為閑田。 二國所棄戍地毋增兵,毋創城堡,毋耕邊田。 」既盟,請鎰詣壇西南隅浮屠幄為誓。 於是升壇大享,獻酬乃還。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
51
帝命宰相、尚書與虜使者盟長安,而清水之約,疆埸不定,復令漢衡決於贊普,乃克盟。 於是宰相李忠臣盧杞關播崔寧、工部尚書喬琳、御史大夫於頎、太府卿張獻恭、司農卿段秀實、少府監李昌夔、京兆尹王翃、金吾衛大將軍渾瑊與區頰贊等同盟京城之右郊,禮如清水。 前二月告廟,齊,三日,關播跪讀載書,已盟,乃大享。 詔左僕射李揆為入蕃會盟使,還區頰贊等。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
52
朱泚之亂,吐蕃請助討賊,詔右散騎常侍於頎持節慰撫,太常少卿沈房為安西、北庭宣慰使以報之。 渾瑊用論莽羅兵破泚將韓旻於武亭川。 初,與虜約,得長安,以涇、靈四州畀之。 會大疫,虜輒引去。 及泚平,責先約求地。 天子薄其勞,第賜詔書,償結贊、莽羅等帛萬匹,於是虜以為怨。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
53
,詔倉部郎中趙建往使,而虜已犯涇、隴、邠、寧,掠人畜,敗田稼,內州皆閉壁。 遊騎至好畤,左金吾將軍張獻甫、神策將李升曇等屯咸陽,河中渾瑊、華州駱元光援之。 以左監門將軍康成使焉。 尚結贊屯上砦原,亦令使論乞陀來請盟。 鳳翔李晟遣部將王佖以銳兵三千夜入汧陽,明日,薄其中軍,虜驚潰走,結贊僅自脫。 虜眾二萬侵鳳翔,李晟擊卻之,因襲破摧沙堡,燒儲廥,斬守者。 吐蕃攻鹽、夏,刺史杜彥光、拓拔乾暉不能守,悉其眾南奔,虜遂有其地。 天子以邊人殘沒,下詔避正殿,痛自咎。 詔駱元光經略鹽、夏。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
54
三年,命左庶子崔瀚、李铦踵使。 結贊得鹽、夏,皆戍以兵,乃自屯鳴沙,然饋餉數困。 於是駱元光、韓遊瑰濱塞而屯,而燧次石州,跨河相掎角。 結贊大懼,屢請盟,天子不許。 即以貴將論頰熱厚賂乞和於燧,燧以為情,身入見天子,諸將以燧入,皆守壁不戰。 結贊遽還走,馬多死,士不能步,有饑色。 瀚始至鳴沙,傳詔讓結贊破約陷鹽、夏,對曰:「本以武亭功未償乃來,又候碑仆,疆埸不明,故行境上。 涇州乘城自保,鳳翔李令不納吾使,雖康成等來,皆不能致委曲。 我日望大臣而卒無至者,我故引還。 鹽、夏守將懼吾眾,以城丐我,非我敢攻也。 若天子復許盟,虜之願也,唯所命,當以鹽、夏還唐。 」又言清水盟,大臣少,故約易壞,請悉遣宰相元帥二十一人會盟。 並言靈鹽節度使杜希全、涇原節度使李觀,外蕃所信,請主盟。 帝復使瀚報結贊曰:「希全守靈州,有分地,不可以越境; 觀既徙官,以渾瑊為盟會使。 」約五月盟清水,使先效二州,以驗虜信。 結贊辭清水非吉地,請會原州之土梨樹,乃歸二州。 天子從之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
55
瑊來受命,拜漢衡兵部尚書以副瑊。 瑊率師二萬待期,詔駱元光助之。 宰相議所盟地,左神策將馬有鄰建言:「土梨樹林薈巖阻,兵易詭伏,不如平涼夷漫坦直,且近涇,緩急可保也。 」乃定盟平涼。 瑊約結贊,主客均以兵三千至壇外,誕從四百叩壇,以遊軍交邏相入。 將盟,結贊伏精騎三萬於西,縱邏騎出入瑊軍,瑊將梁奉貞亦駷馬入虜軍營,陰執之,而瑊不知也。 客請瑊等具冠劍,皆就幄更衣,從容胖肆。 虜忽三伐鼓,眾噪而興,瑊不知所出,走幄後,得馬不銜而馳,十里始得銜。 虜追,矢若雨不傷也,至元光營乃脫。 裨將辛榮兵數百據北阜與虜戰,矢盡乃降。 判官韓弇、監軍宋鳳朝死之。 漢衡與判官鄭叔矩路泌、掌書記袁同直、列將扶余準馬寧孟日華李至言樂演明範澄馬弇、中人劉延邕俱文珍李朝清等六十人皆被執,士死者五百,生獲者千餘人。 漢衡語虜曰:「我,崔尚書也,結贊與我善。 若殺我,結贊亦殺若。 」乃不死。 人負一木,以繩三約之,系其發驅之; 夜則杙地系而仆,蒙以罽,守者寢其上。 始結贊將劫希全、觀,急以銳兵直趣京師,既不克,又欲禽瑊等,搗虛入寇,其謀本然。 既引去,至故原州,坐帳中見漢衡等,慢言:「渾瑊戰武功,我力也。 許裂地償我,而自食其言。 吾既作金枷,將必得瑊以見贊普,乃今失之,徒致公等,無益也。 當使人歸報。 」初,漢衡遇亂,從史呂溫身蔽兵,溫傷而漢衡脫,虜人嘉其義,厚給養之。 結贊屯石門,以俱文珍、馬寧、馬弇歸唐,而囚漢衡、叔矩河州,辛榮廓州,扶余準鄯州。 帝猶使中人賫詔書賜結贊,拒不受。 虜戍鹽、夏,涉春疫大興,皆思歸。 結贊以騎三千迎之,火二州廬舍,頹郛堞而去,杜希全分兵保之。 帝哀漢衡等陷辱,下詔賜其子七品官,叔矩、泌、弇、日華、榮、至言、澄、良賁、演明一子八品官,袁同直而下一子九品官。 以決勝軍使唐良臣屯潘原,神策將蘇太平屯隴州。 結贊召漢衡、日華、延邕至石門,以五騎送境上,遣使者奉表來。 李觀曰:「有詔不內吐蕃使者。 」受漢衡等,放其使。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
56
結贊以羌、渾眾屯潘口,傍青石嶺,三分其兵趨隴、汧陽間,連營數十里,中軍距鳳翔一舍,詭漢服,號邢君牙兵,入吳山、寶雞,焚聚落,略畜牧、丁壯,殺老孺,斷手剔目,乃去。 李晟嘗蹙大木塞安化隘處,虜過,悉焚之。 詔神策將石季章壁武功,良臣移師百里城。 虜又剽汧陽、華亭男女萬人以畀羌、渾,將出塞,令東向辭國,眾慟哭,投塹谷死者千數。 吐蕃又入豐義,圍華亭,絕汲道。 守將王仙鶴請救於隴州,刺史蘇清沔合太平兵赴之,虜逆戰,太平不勝,引還。 虜日千騎四掠,隴兵不敢出。 虜積薪將焚華亭,仙鶴以眾降。 清沔潛兵大象龕,夜半,約城中舉火燭天,虜眾驚,因襲其營,乃去。 更攻連雲堡,飛石投中,井皆滿。 為虛梁絕塹而升,守將張明遠降於虜。 虜分捕山間亡人及牛羊率萬計,涇、隴、邠之民蕩然盡矣。 諸將曾不能得一俘,但賀賊出塞而已。 連雲堡,涇要地也,三垂峭絕,北據高,虜所進退,候火易通。 既失之,城下即虜境,每藝稼,必陳兵於野,故多失時。 是歲,三州不宿麥。 虜數千騎犯長武城,城使韓全義拒之。 韓遊瑰兵不出,於是虜安行邠、涇間,諸屯西門皆閉,虜治故原州保之。 帝取所獲吐蕃生口不二百,徇諸市以安京師。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
57
四年五月,虜三萬騎略涇、邠、寧、慶、鄜五州之鄙,焚吏舍民閻,系執數萬。 韓全義以陳許兵戰長武,無功。 初,吐蕃盜塞,畏春夏疾疫,常以盛秋。 及是得唐俘,多厚給產,質其孥,故盛夏入邊。 尚悉董星、論莽羅等又寇寧州,張獻甫拒斬裁百級,轉剽鄜、坊乃去。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
58
五年,韋臯以劍南兵戰臺登,殺虜將乞臧遮遮、悉多楊朱,西南少安。 不三年,盡得巂州地。 久之,北庭沙陀別部叛,吐蕃因是陷北庭都護府,安西道絕。 獨西州人尚為唐守。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
59
八年,寇靈州,陷水口,塞營田渠。 發河東、振武兵,合神策軍擊之,虜引還。 又寇涇州,掠田軍千人,守捉使唐朝臣戰不利。 山南西道節度使嚴震破虜於芳州,取黑水壁,焚積聚。 自虜得鹽州,塞防無以障遏,而靈武單露,鄜、坊侵迫,寇日以驕,數入為邊患。 帝復詔城之,使涇原、劍南、山南深入窮討,分其兵,毋令專向東方。 詔朔方河中晉絳邠寧兵馬副元帥渾瑊、朔方靈鹽豐夏綏銀節度都統杜希全、邠寧節度使張獻甫、右神策軍行營節度使邢君牙、夏綏銀節度使韓潭、鄜坊丹延節度使王棲曜、振武麟勝節度使範希朝合兵三萬,以左神策將軍胡堅、右神策將軍張昌為鹽州行營節度使,板築之,役者六千人,餘皆陣城下。 九年始栽,閱二旬訖功,而虜兵不出,遂以兼御史大夫紇幹遂與兼中丞杜彥光戍之。 當是時,韋臯功最多,破堡壁五十餘所,敗其南道元帥論莽熱沒籠乞悉蓖; 又與南詔破之於神川、於鐵橋,臯俘馘三萬,降首領論乞髯湯沒藏悉諾硉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
60
十二年,寇慶州及華池,殺略吏人。 是歲,尚結贊死。 明年,贊普死,其子足之煎立。 邢君牙築永信城於隴州以備虜,虜使者農桑昔來請脩好,朝廷以其無信,不受。 韋臯取新城,虜治劍山、馬嶺,進寇臺登,巂州刺史曹高仕擊卻之,禽籠官,斬級三百,獲馬、糧、械數千。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
61
十四年,韓全義破虜於鹽州。 十六年,靈州破虜於烏蘭橋,韋臯拔末恭、颙二城。 十七年,寇鹽州,陷麟州,殺刺史郭鋒,湮隍墮陴,系居人,掠党項諸部,屯橫槽烽。 虜將徐舍人者,語俘道人延素曰:「我乃司空英公裔孫也。 武后時,家祖以兵尊王室不克,子孫奔播絕域,今三世矣。 我雖握兵,心未嘗忘歸也,顧不能自拔耳。 」陰使延素夜逸。 又言:「吾按邊求資糧,至麟而守者無備,遂入之。 知郭使君勛臣家,欲全安之,不幸死亂兵。 」語方已,會飛鳥使至,召其軍還,遂引去。 飛鳥,猶傳騎也。 韋臯出西山與虜戰,破之雅州。 籠官馬定德本虜之知兵有策慮者,周知山川險易,每用兵,常馳驛計議,授諸將以行。 比年寇黎、巂,臯常折其兵,定德畏得罪,遂來降,因定昆明諸蠻。 吐蕃以下屢叛,大侵靈州。 時臯圍維州,贊普使論莽熱沒籠乞悉蓖兼松州五道節度兵馬都統、群牧大使,引兵十萬援維州。 臯率南詔兵薄險設伏以待,才使千人嘗敵,乞悉蓖見兵寡,悉眾追,墮伏中,兵四合急擊,遂禽之,獻京師。 明年,吐蕃使者論頰熱復來,右龍武大將軍薛伾往報。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
62
二十年,贊普死,遣工部侍郎張薦吊祠,其弟嗣立,再使使者入朝。
(No translation available)
63
順宗立,以左金吾衛將軍田景度、庫部員外郎熊執易持節往使。 ,論乞縷勃藏歸金幣、馬牛助崇陵,有詔陳太極廷中。
(No translation available) (No translation available)
64
憲宗初,遣使者脩好,且還其俘。 又以使告順宗喪,吐蕃亦以論勃藏來。 後比年來朝,然以五萬騎入振武拂鵜泉,萬騎至豐州大石谷,鈔回鶻還國者。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
65
五年,以祠部郎中徐復往使,並賜缽闡布書。 缽闡布者,虜浮屠豫國事者也,亦曰「缽掣逋」。 復至鄯州擅還,其副李逢致命贊普,復坐貶。 虜以論思邪熱入謝,且歸鄭叔矩、路泌之柩,因言原歸秦、原、安樂州。 詔宰相杜佑等與議中書,論思邪熱拜於廷,佑答拜堂上,復以鴻臚少卿李铦、丹王府長史吳暈報之。 自是朝貢歲入。 又款隴州塞,丐互市,詔可。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
66
十二年,贊普死,使者論乞髯來,以右衛將軍烏重玘、殿中侍御史段鈞吊祭之。 可黎可足立為贊普,重玘以扶余準、李驂偕歸。 準,東明人,本朔方騎將; 驂,隴西人,貞元初戰沒於虜者。 使者知不死,求之,乃得還。 詔以準為澧王府司馬,驂嘉王友。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
67
吐蕃使論矩立藏來朝,未出境,吐蕃寇宥州,與靈州兵戰定遠城,虜不勝,斬首二千級。 平涼鎮遏使郝玼又破虜兵二萬,夏州節度使田縉破其眾三千,詔留矩立藏等不遣。 劍南兵拔峨和、棲雞城。 十四年,乃歸矩立藏等。 吐蕃節度論二摩、宰相尚塔藏、中書令尚綺心兒總兵十五萬圍鹽州,為飛梯、鵝車攻城,刺史李文悅拒之,城壞輒補,夜襲其營,晝出戰,破虜萬人,積三旬不能拔。 朔方將史敬奉以奇兵繞出虜背,大破之,解圍去。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
68
始,沙州刺史周鼎為唐固守,贊普徙帳南山,使尚綺心兒攻之。 鼎請救回鶻,逾年不至,議焚城郭,引眾東奔,皆以為不可。 鼎遣都知兵馬使閻朝領壯士行視水草,晨入謁辭行,與鼎親吏周沙奴共射,彀弓揖讓,射沙奴即死,執鼎而縊殺之,自領州事。 城守者八年,出綾一端募麥一斗,應者甚眾。 朝喜曰:「民且有食,可以死守也。 」又二歲,糧械皆竭,登城而謼曰:「茍毋徙佗境,請以城降。 」綺心兒許諾,於是出降。 自攻城至是凡十一年。 贊普以綺心兒代守。 後疑朝謀變,置毒靴中而死。 州人皆胡服臣虜,每歲時祀父祖,衣中國之服,號慟而藏之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
69
穆宗即位,遣秘書少監田洎往告,使者亦來。 虜引兵入屯靈武,靈州兵擊卻之。 又犯青塞烽,進寇涇州,瀕水而營,綿五十里。 始洎至牙,虜欲會盟長武,洎含糊應之。 至是顯言:「洎許我盟,我是以來。 」逼涇一舍止。 詔右軍中尉梁守謙為左右神策軍、京西北行營都監,發卒合八鎮兵援涇州,泛洎郴州司戶參軍,以太府少卿邵同持節為和好使。 初,夏州田縉裒沓,党項怨之,導虜入鈔,郝玼與戰,多殺其眾。 李光顏又以邠兵至,乃引去。 復遣使者來。 南略雅州,詔方鎮與虜接者謹備邊。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
70
,聞回鶻和親,犯清塞堡,為李文悅所逐。 乃遣使者尚綺力陀思來朝,且乞盟,詔許之。 崔植、杜元穎、王播輔政,議欲告廟。 禮官謂:「肅宗、代宗皆嘗與吐蕃盟,不告廟。 德宗建中之盟,將重其約,始詔告廟。 至會平涼,不復告,殺之也。 」乃止。 以大理卿劉元鼎為盟會使,右司郎中劉師老副之,詔宰相與尚書右僕射韓臯、御史中丞牛僧孺、吏部尚書李絳、兵部尚書蕭俯、戶部尚書楊於陵、禮部尚書韋綬、太常卿趙宗儒、司農卿裴武、京兆尹柳公綽、右金吾將軍郭鏦及吐蕃使者論訥羅盟京師西郊。 贊普以盟言約:「二國無相寇讎,有禽生問事,給服糧歸之。 」詔可。 大臣豫盟者悉載名於策。 方盟時,吐蕃以壯騎屯魯州,靈州節度使李進誠與戰大石山,破之。 虜遣使者趙國章來,且致宰相信幣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
71
明年,請定疆候,元鼎與論訥羅就盟其國,敕虜大臣亦列名於策。 元鼎逾成紀、武川,抵河廣武梁,故時城郭未隳,蘭州地皆杭稻,桃、李、榆柳岑蔚,戶皆唐人,見使者麾蓋,夾道觀。 至龍支城,耋老千人拜且泣,問天子安否,言:「頃從軍沒於此,今子孫未忍忘唐服,朝廷尚念之乎? 兵何日來? 」言己皆嗚咽。 密問之,豐州人也。 過石堡城,崖壁峭豎,道回屈,虜曰鐵刀城。 右行數十里,土石皆赤,虜曰赤嶺。 而信安王祎、張守珪所定封石皆仆,獨虜所立石猶存。 赤嶺距長安三千里而贏,蓋隴右故地也。 曰悶怛盧川,直邏娑川之南百里,臧河所流也。 河之西南,地如砥,原野秀沃,夾河多檉柳。 山多柏,坡皆丘墓,旁作屋,赪塗之,繪白虎,皆虜貴人有戰功者,生衣其皮,死以旌勇,徇死者瘞其旁。 度悉結羅嶺,鑿石通車,逆金城公主道也。 至麋谷,就館。 臧河之北川,贊普之夏牙也。 周以槍累,率十步植百長槊,中剚大幟為三門,相距皆百步。 甲士持門,巫祝鳥冠虎帶擊豉,凡入者搜索乃進。 中有高臺,環以寶楯,贊普坐帳中,以黃金飾蛟螭虎豹,身被素褐,結朝霞冒首,佩金鏤劍。 缽掣逋立於右,宰相列臺下。 唐使者始至,給事中論悉答熱來議盟,大享於牙右,飯舉酒行,與華制略等,樂奏《秦王破陣曲》,又奏《涼州》、《胡渭》、《錄要》、雜曲,百伎皆中國人。 盟壇廣十步,高二尺。 使者與虜大臣十餘對位,酋長百餘坐壇下,上設巨榻,缽掣逋升,告盟,一人自旁譯授於下。 已歃血,缽掣逋不歃。 盟畢,以浮屠重為誓,引郁金水以飲,與使者交慶,乃降。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
72
元鼎還,虜元帥尚塔藏館客大夏川,集東方節度諸將百餘,置盟策臺上,遍曉之,且戒各保境,毋相暴犯。 策署。 尚塔藏語元鼎曰:「回鶻小國,我嘗討之,距城三日危破,會國有喪乃還,非我敵也。 唐何所畏,乃厚之? 」元鼎曰:「回鶻有功,且如約,未始妄以兵取尺寸地,是以厚之。 」塔藏默然。 元鼎逾湟水,至龍泉谷,西北望殺胡川,哥舒翰故壁多在。 湟水出蒙谷,抵龍泉與河合。 河之上流,繇洪濟梁西南行二千里,水益狹,春可涉,秋夏乃勝舟。 其南三百里三山,中高而四下,曰紫山,直大羊同國,古所謂昆侖者也,虜曰悶摩黎山,東距長安五千里,河源其間,流澄緩下,稍合眾流,色赤,行益遠,它水並註則濁,故世舉謂西戎地曰河湟。 河源東北直莫賀延磧尾殆五百里,磧廣五十里,北自沙州,西南入吐谷渾浸狹,故號磧尾。 隱測其地,蓋劍南之西。 元鼎所經見,大略如此。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
73
虜遣論悉諾息等入謝,天子命左衛大將軍令狐通、太僕少卿杜載答之。 是歲,尚綺心兒以兵擊回鶻、党項,小相尚設塔率眾三萬牧馬木蘭梁。 比歲,使者獻金盎、銀冶犀、鹿,貢牦牛。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
74
寶歷至大和,再遣使者朝。 五年,維州守將悉怛謀挈城以降,劍南西川節度使李德裕受之,收符章仗鎧,更遣將虞藏儉據之。 州南抵江陽岷山,西北望隴山,一面崖,三涯江,虜號無憂城,為西南要捍。 會牛僧孺當國,議還悉怛謀,歸其城。 吐蕃夷誅無遺種,以怖諸戎。 自是比五年虜使來,必報。 所貢有玉帶、金皿、獺褐、牦牛尾、霞氈、馬、羊、橐它。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
75
贊普立幾三十年,病不事,委任大臣,故不能抗中國,邊候晏然。 死,以弟達磨嗣。 達磨嗜酒,好畋獵,喜內,且凶愎少恩,政益亂。 ,遣太子詹事李景儒往使,吐蕃以論集熱來朝,獻玉器羊馬。 自是國中地震裂,水泉湧,岷山崩; 洮水逆流三日,鼠食稼,人饑疫,死者相枕藉。 鄯、廓間夜聞鼙鼓聲,人相驚。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
76
,贊普死,論贊熱等來告,天子命將作監李璟吊祠。 無子,以妃綝兄尚延力子乞離胡為贊普,始三歲,妃共治其國。 大相結都那見乞離胡不肯拜,曰:「贊普支屬尚多,何至立綝氏子邪? 」哭而出,用事者共殺之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
77
別將尚恐熱為落門川討擊使,姓末,名農力,「熱」猶中國號「郎」也,譎詭善幻,約三部得萬騎,擊鄯州節度使尚婢婢,略地至渭州,與宰相尚與思羅戰薄寒山。 思羅敗走松州,合蘇毗、吐渾、羊同兵八萬保洮河自守,恐熱謂蘇毗等曰:「宰相兄弟殺贊普,天神使我舉義兵誅不道,爾屬乃助逆背國耶? 」蘇毗等疑而不戰,恐熱麾輕騎涉河,諸部先降,並其眾至十餘萬,禽思羅縊殺之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
78
婢婢,姓沒盧,名贊心牙,羊同國人,世為吐蕃貴相,寬厚,略通書記,不喜仕,贊普強官之。 三年,國人以贊普立非是,皆叛去。 恐熱自號宰相,以兵二十萬擊婢婢,鼓鼙、牛馬、橐它聯千餘里,至鎮西軍,大風雷電,部將震死者十餘人,羊、馬、橐它亦數百。 恐熱惡之,按軍不進。 婢婢聞之,厚幣詒書約,恐熱大喜曰:「婢婢,書生,焉知軍事。 我為贊普,當以家居宰相處之。 」於是退營大夏川。 婢婢遣將厖結心、莽羅薛呂擊恐熱於河州之南,伏兵四萬,結心據山射書極罵,恐熱怒甚,盛兵出鬥。 結心偽北,恐熱追至數十里,莽羅薛呂以伏兵衷擊,大風雨,河溢,溺死甚眾,恐熱單騎而逃。 既不得志,尤猜忍殺戮,部將岌藏、豐贊皆降,婢婢厚遇之。 明年,恐熱復攻鄯州,婢婢分兵五道拒守,恐熱保東谷山,堅壁不出。 岌藏繚以重柵,斷汲道,旬日,恐熱走薄寒山,募散卒稍至,得數千人,復戰鹖雞山,再戰南谷,皆大敗。 兵拿仍歲不解。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
79
,婢婢屯兵河源,聞恐熱謀度河,急擊之,為恐熱所敗。 婢婢統銳兵扼橋,亦不勝,焚橋而還。 恐熱間出雞頂嶺關,馮硤為梁攻婢婢,至白土嶺,敗其將尚鐸羅榻藏,進戰牦牛硤。 婢婢將燭盧鞏力欲負硤自固以困恐熱,大將磨離羆子不從,乃辭疾先歸。 羆子急擊恐熱,一戰而死。 婢婢糧盡,引眾趨甘州西境,以拓拔懷光居守,恐熱麾下多歸之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
80
恐熱大略鄯、廓、瓜、肅、伊、西等州,所過捕戮,積屍狼藉,麾下內怨,皆欲圖之。 乃揚聲將請唐兵五十萬共定其亂,保渭州,求冊為贊普,奉表歸唐。 宣宗詔太僕卿陸耽持節慰勞,命涇原、靈武、鳳翔、邠寧、振武等兵迎援。 恐熱既至,詔尚書左丞李景讓就問所欲。 恐熱倨誇自大,且求河渭節度使,帝不許。 還過咸陽橋,咄嘆曰:「我舉大事,覬得濟此河與唐分境。 」於是復趨落門川收散卒,將寇邊,會久雨糧絕,恐熱還奔廓州。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
81
於是鳳翔節度使李比復清水; 涇原節度使康季榮復原州,取石門等六關,得人畜幾萬; 靈武節度使李欽取安樂州,詔為威州; 邠寧節度使張欽緒復蕭關; 鳳翔收秦州; 山南西道節度使鄭涯得扶州。 鳳翔兵與吐蕃戰隴州,斬首五百級。 是歲,河、隴高年千餘見闕下,天子為禦延喜樓,賜冠帶,皆爭解辮易服。 因詔差賜四道兵,錄有勞者; 三州七關地腴衍者,聽民墾藝,貸五歲賦; 溫池委度支榷其鹽,以贍邊; 四道兵能營田者為給牛種,戍者倍其資餉,再歲一代; 商賈往來於邊者,關鎮毋何留; 兵欲墾田,與民同。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
82
初,太宗平薛仁杲,得隴上地; 虜李軌,得涼州; 破吐谷渾、高昌,開四鎮。 玄宗繼收黃河積石、宛秀等軍,中國無斥候警者幾四十年。 輪臺、伊吾屯田,禾菽彌望。 開遠門揭候署曰「西極道九千九百里」,示戍人無萬里行也。 乾元後,隴右、劍南西山三州七關軍鎮監牧三百所皆失之。 憲宗常覽天下圖,見河湟舊封,赫然思經略之,未暇也。 至是群臣奏言:「王者建功立業,必有以光表於世者。 今不勤一卒,血一刃,而河湟自歸,請上天子尊號。 」帝曰:「憲宗嘗念河、湟,業未就而殂落。 今當述祖宗之烈,其議上順、憲二廟謚號,誇顯後世。 」又詔:「朕姑息民,其山外諸州,須後經營之。 」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
83
明年,沙州首領張義潮奉瓜、沙、伊、肅、甘等十一州地圖以獻。 始,義潮陰結豪英歸唐,一日,眾擐甲噪州門,漢人皆助之,虜守者驚走,遂攝州事。 繕甲兵,耕且戰,悉復余州。 以部校十輩皆操挺,內表其中,東北走天德城,防禦使李丕以聞。 帝嘉其忠,命使者賫詔收慰,擢義潮沙州防禦使,俄號歸義軍,遂為節度使。 其後河、渭州虜將尚延心以國破亡,亦獻款。 秦州刺史高駢誘降延心及渾末部萬帳,遂收二州,拜延心武衛將軍。 駢收鳳林關,以延心為河、渭等州都遊弈使。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
84
,義潮奉涼州來歸。 七年,北庭回鶻仆固俊擊取西州,收諸部。 鄯州城使張季颙與尚恐熱戰,破之,收器鎧以獻。 吐番餘眾犯邠、寧,節度使薛弘宗卻之。 會仆固俊與吐蕃大戰,斬恐熱首,傳京師。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
85
八年,義潮入朝,為右神武統軍,賜第及田,命族子淮深守歸義。 十三年卒。 沙州以長史曹義金領州務,遂授歸義節度使。 後中原多故,王命不及,甘州為回鶻所並,歸義諸城多沒。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
86
渾末,亦曰嗢末,吐蕃奴部也。 虜法,出師必發豪室,皆以奴從,平居散處耕牧。 及恐熱亂,無所歸,共相嘯合數千人,以嗢末自號,居甘、肅、瓜、沙、河、渭、岷、廓、疊、宕間,其近蕃牙者最勇,而馬尤良云。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
87
贊曰:唐興,四夷有弗率者,皆利兵移之,蹙其牙,犁其廷而後已。 惟吐蕃、回鶻號強雄,為中國患最久。 贊普遂盡盜河湟,薄王畿為東境,犯京師,掠近輔,殘馘華人。 謀夫虓帥,圜視共計,卒不得要領。 晚節二姓自亡,而唐亦衰焉。 夫外撫內寧,惟聖人不讓。 玄宗有逸德,而拓地太大,務遠功,忽近虞,逆賊一奮,中原封裂,訖二百年不得復完,而至陵夷。 然則內先自治,釋四夷為外懼,守成之良資也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)