1
齊煬王憲
(No translation available)
2
保定中,徵還京,拜雍州牧。 及晉公護東伐,以尉遲迥為先鋒,圍洛陽。 憲與達奚武、王雄等軍於邙山。 自餘諸軍,各分守險要。 齊兵數萬,奄出軍後,諸軍恇駭,竝各退散。 唯憲與王雄、達奚武率衆拒之。 而雄為齊人所斃,三軍震懼。 憲親自督勵,衆心乃安。 時晉公護執政,雅相親委,賞罰之際,皆得預焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
3
天和三年,以憲為大司馬,治小冢宰,雍州牧如故。 四年,齊將獨孤永業來寇,盜殺孔城防主能奔達,以城應之。 詔憲與柱國李穆將兵出宜陽,築崇德等五城,絕其糧道。 齊將斛律明月率衆四萬,築壘洛南。 五年,憲涉洛邀之,明月遁走。 憲追之,及于安業,屢戰而還。 是歲,明月又率大衆於汾北築城,西至龍門。 晉公護謂憲曰:「寇賊充斥,戎馬交馳,遂使疆埸之間,生民委弊。 豈得坐觀屠滅,而不思救之。 汝謂計將安出? 」曰:「如憲所見,兄宜暫出同州,以為威勢,憲請以精兵居前,隨機攻取。 非惟邊境清寧,亦當別有克獲。 」護然之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
4
六年,乃遣憲率衆二萬,出自龍門。 齊將新蔡王王康得以憲兵至,潛軍宵遯。 憲乃西歸。 仍掘移汾水,水南堡壁,復入於齊。 齊人謂略不及遠,遂弛邊備。 憲乃渡河,攻其伏龍等四城,二日盡拔。 又進攻張壁,克之,獲其軍實,夷其城壘。 斛律明月時在華谷,弗能救也,北攻姚襄城,陷之。 時汾州又見圍日久,糧援路絕。 憲遣柱國宇文盛運粟以饋之。 憲自入兩乳谷,襲克齊柏社城,進軍姚襄。 齊人嬰城固守。 憲使柱國、譚公會築石殿城,以為汾州之援。 齊平原王段孝先、蘭陵王高長恭引兵大至,憲命將士陣而待之。 大將軍韓歡為齊人所乘,遂以奔退,憲身自督戰,齊衆稍卻。 會日暮,乃各收軍。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
5
及晉公護誅,高祖召憲入,憲免冠拜謝。 帝謂之曰:「天下者,太祖之天下,吾嗣守鴻基,常恐失墜。 冢宰無君淩上,將圖不軌,吾所以誅之,以安社稷。 汝親則同氣,休戚共之,事不相涉,何煩致謝。 」乃詔憲往護第,收兵符及諸簿書等。 尋以憲為大冢宰。 時高祖旣誅宰臣,親覽朝政,方欲導之以政,齊之以刑,爰及親親,亦為刻薄。 憲旣為護所委任,自天和之後,威勢漸隆。 護欲有所陳,多令憲聞奏。 其間或有可不,憲慮主相嫌隙,每曲而暢之。 高祖亦悉其心,故得無患。 然猶以威名過重,終不能平,雖遙授冢宰,寔奪其權也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
6
開府裴文舉,憲之侍讀,高祖常御內殿,引見之。 謂曰:「晉公不臣之跡,朝野所知,朕所以泣而誅者,安國家,利百姓耳。 昔魏末不綱,太祖匡輔元氏; 有周受命,晉公復執威權。 積習生常,便謂法應須爾。 豈有三十歲天子而可為人所制乎。 且近代以來,又有一弊,暫經隸屬,便即禮若君臣。 此乃亂代之權宜,非經國之治術。 《詩》云:『夙夜匪解,以事一人。 』一人者,止據天子耳。 雖陪侍齊公,不得即同臣主。 且太祖十兒,寧可悉為天子。 卿宜規以正道,勸以義方,輯睦我君臣,協和我骨肉。 無令兄弟,自致嫌疑。 」文舉拜謝而出,歸以白憲。 憲指心撫几曰:「吾之夙心,公寧不悉,但當盡忠竭節耳,知復何言。」
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
7
建德 (二) 年,進爵為王。 憲友劉休徵獻《王箴》一首,憲美之。 休徵後又以此箴上高祖。 高祖方剪削諸弟,甚悅其文。 憲常以兵書繁廣,難求指要,乃自刊定為《要略》五篇,至是表陳之。 高祖覽而稱善。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
8
其秋,高祖幸雲陽宮,遂寢疾。 衛王直於京師舉兵反。 高祖召憲謂曰:「衛王構逆,汝知之乎? 」憲曰:「臣初不知,今始奉詔。 直若逆天犯順,此則自取滅亡。 」高祖:「汝即為前軍,吾亦續發。 」直尋敗走。 高祖至京師,憲與趙王招俱入拜謝。 高祖曰:「管蔡為戮,周公作輔,人心不同,有如其面。 但愧兄弟親尋干戈,於我為不足耳。 」初,直內深忌憲,憲隱而容之。 且以帝之母弟,每加友敬。 晉公護之誅也,直固請及憲。 高祖曰:「齊公心跡,吾自悉之,不得更有所疑也。 」及文宣皇后崩,直又密啟云:「憲飲酒食肉,與平日不異。 」高祖曰:「吾與齊王異生,俱非正嫡,特為吾意,今袒括是同。 汝當愧之,何論得失。 汝親太后之子,偏荷慈愛。 今但須自勖,無假說人。 」直乃止。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
9
四年,高祖將欲東討,獨與內史王誼謀之,餘人莫得知也。 後以諸弟才略,無出於憲右,遂告之。 憲即贊成其事。 及大軍將出,憲表上私財以助軍費曰:「臣聞撫機適運,理藉時來,兼弱攻昧,事資權道。 伏惟陛下繼明作聖,闡業弘風,思順天心,用恢武略。 方使長蛇外翦,宇宙大同,軍民內向,車書混一。 竊以龍旗雷動,天網雲布,芻粟糧餼,或須周給。 昔邊隅未靜,卜式願上家財; 江海不澄,衛茲請獻私粟。 臣雖不敏,敢忘景行。 謹上金寶等一十六件,少助軍資。 」詔不納,而以憲表示公卿曰:「人臣當如此,朕貴其心耳,寧須物乎。 」乃詔憲率衆二萬為前軍,趣黎陽。 高祖親圍河陰,未克。 憲攻拔武濟,進圍洛口,收其東西二城。 以高祖疾,班師。 是歲,初置上柱國官,以憲為之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
10
五年,大舉東討,憲率精騎二萬,復為前鋒,守雀鼠谷。 高祖親圍晉州。 憲進兵克洪同、永安二城,更圖進取。 齊人焚橋守險,軍不得進,遂屯於永安。 齊主聞晉州見圍,乃將兵十萬,自來援之。 時柱國、陳王純頓軍千里徑,大將軍、永昌公椿屯雞棲原,大將軍宇文盛守汾水關,並受憲節度。 憲密謂椿曰:「兵者詭道,去留不定,見機而作,不得遵常。 汝今為營,不須張幕,可伐栢為菴,示有形勢。 令兵去之後,賊猶致疑也。 」時齊主分軍萬人向千里徑,又令其衆出汾水關,自率大兵與椿對陣。 宇文盛馳騎告急,憲自以千騎救之。 齊人望谷中塵起,相率遽退。 盛與柱國侯莫陳芮涉汾逐之,多有斬獲。 俄而椿告齊衆稍逼,憲又回軍赴之。 會椿被勑追還,率兵夜返。 齊人果謂栢菴為帳幕也,不疑軍退,翌日始悟。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
11
時高祖已去晉州,留憲為後拒。 齊主自率衆來追,至於高梁橋。 憲以精騎二千,阻水為陣。 齊領軍段暢直進至橋。 憲隔水招暢與語,語畢,憲問暢曰:「若何姓名? 」暢曰:「領軍段暢也。 公復為誰? 」憲曰:「我虞 (侯) 〔候〕大都督耳。 」暢曰:「觀公言語,不是凡人,今日相見,何用隱其名位? 」陳王純、梁公侯莫陳芮、內史王誼等並在憲側。 暢固問不已。 憲乃曰:「我天子太弟齊王也。 」指陳王以下,並以名位告之。 暢鞭馬而去,憲即命旋軍,而齊人遽追之,戈甲甚銳。 憲與開府宇文忻各統精卒百騎為殿以拒之,斬其驍將賀蘭豹子、山褥瓌等百餘人,齊衆乃退。 憲渡汾而及高祖於玉壁。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
12
高祖又令憲率兵六萬,還援晉州。 憲遂進軍,營于涑水。 齊主攻圍晉州,晝夜不息。 間諜還者,或云已陷。 憲乃遣柱國越王盛、大將軍尉遲迥、開府宇文神舉等輕騎一萬夜至晉州。 憲進軍據蒙坑,為其後援,知城未陷,乃歸涑川。 尋而高祖東轅,次於高顯,憲率所部,先向晉州。 明日,諸軍總集,稍逼城下。 齊人亦大出兵,陣於營南。 高祖召憲馳往觀之。 憲返命曰:「是易與耳,請破之而後食。 」帝悅曰:「如汝所言,吾無憂矣。 」憲退,內史柳虯私謂憲曰:「賊亦不少,王安得輕之? 」憲曰:「憲受委前鋒,情兼家國,掃此逋寇,事等摧枯。 商周之事,公所知也,賊兵雖衆,其如我何。 」旣而諸軍俱進,應時大潰。 其夜,齊主遁走,憲輕騎追之。 旣及永安,高祖續至。 齊人收其餘衆,復據高壁及洛女砦。 高祖命憲攻洛女,破之。 明日,與大軍會於介休。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
13
時齊主已走鄴,留其從兄安德王延宗據并州。 延宗因僭偽號,出兵拒戰。 高祖進圍其城,憲攻其西面,克之。 延宗遁走,追而獲之。 以功進封第二子安城公質為河間王,拜第三子賨為大將軍。 仍詔憲先驅趣鄴。 明年,進克鄴城。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
14
齊任城王湝、廣甯王孝珩等據守信都,有衆數萬。 高祖復詔憲討之。 仍令齊主手書與湝曰:「朝廷遇緯甚厚,諸王無恙。 叔若釋甲,則無不優待。 」湝不納,乃大開賞募,多出金帛,沙門求為戰士者,亦數千人。 憲軍過趙州,湝令間諜二人覘窺形勢,候騎執以白憲。 憲乃集齊之舊將,遍示之。 又謂之曰:「吾所爭者大,不在汝等。 今放汝還,可即充我使。 」乃與湝書曰:
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
15
山川有間,每深勞佇,仲春戒節,納履惟宜。 承始屆兩河,仍圖三 (位) 〔魏〕,二者交戰,想無虧德。 昔魏曆雲季,海內橫流,我太祖撫運乘時,大庇黔首。 皇上嗣膺下武,式隆景業,興稽山之會,總盟津之師。 雷駭唐郊,則野無橫陣; 雲騰晉水,則地靡嚴城。 襲偽之酋,旣奔竄於草澤; 竊號之長,亦委命於旌門。 德義振於無垠,威風被於有截。 彼朝宿將舊臣,良家戚裏,俱升榮寵,皆縻好爵。 是使臨漳之下,效死爭驅; 營丘之前,奮身畢命。 此豈唯人事,抑亦天時。 宜訪之道路,無俟傍說。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
16
吾以不武,任總元戎,受命安邊,路指幽、冀。 列邑名藩,莫不屈膝,宣風導禮,皆荷來蘇。 足下高氏令王,英風夙著,古今成敗,備諸懷抱,豈不知一木不維大廈,三諫可以逃身哉! 且殷微去商,侯服周代; 項伯背楚,賜姓漢朝。 去此弗圖,苟狥亡轍,家破身殞,為天下笑。 又足下諜者為候騎所拘,軍中情實,具諸執事。 知以弱卒瑣甲,欲抗堂堂之師; 縈帶汙城,冀保區區之命。 戰非上計,無待卜疑; 守乃下策,或未相許。 已勒諸軍,分道並進,相望非遠,憑軾有期。 兵交命使,古今通典,不俟終日,所望知幾也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
17
憲至信都,湝陣於城南,憲登張耳冢以望之。 俄而湝所署領軍尉相願偽出略陣,遂以衆降。 相願,湝心腹也,衆甚駭懼。 湝大怒,殺其妻子。 明日復戰,遂破之,俘斬三萬人,擒湝及孝珩等。 憲謂湝曰:「任城王何苦至此? 」湝曰:「下官神武帝子,兄弟十五人,幸而獨存。 逢宗社顛覆,今日得死,無愧墳陵。 」憲壯之,命歸其妻子,厚加資給。 又問孝珩。 孝珩布陳國難,辭淚俱下,俯仰有節,憲亦為之改容。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
18
憲素善謀,多算略,尤長於撫御,達於任使,摧鋒陷陣,為士卒先,群下感悅,咸為之用。 齊人夙聞威聲,無不憚其勇略。 及并州之捷,長驅敵境,蒭牧不擾,軍無私焉。
(No translation available) (No translation available) (No translation available)
19
先是,稽胡劉沒鐸自稱皇帝,又詔憲督趙王招等討平之。 語在稽胡傳。
(No translation available) (No translation available)
20
憲自以威名日重,潛思摒退。 及高祖欲親征北蕃,乃辭以疾。 高祖變色曰:「汝若憚行,誰為吾使? 」憲懼曰:「臣陪奉鑾輿,誠為本願,但身嬰疹疾,不堪領兵。 」帝許之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
21
尋而高祖崩,宣帝嗣位,以憲屬尊望重,深忌憚之。 時高祖未葬,諸王在內治服。 司衛長孫覽總兵輔政,而諸王有異志,奏令開府于智察其動靜。 及高祖山陵還,諸王歸第。 帝又命智就宅候憲,因是告憲有謀。 帝乃遣小冢宰宇文孝伯謂憲曰:「三公之位,宜屬親賢,今欲以叔為太師,九叔為太傅,十一叔為太保,叔以為何如? 」憲曰:「臣才輕位重,滿盈是懼。 三師之任,非所敢當。 且太祖勳臣,宜膺此舉。 若專用臣兄弟,恐乖物議。 」孝伯反命,尋而復來曰:「詔王晚共諸王俱至殿門。 」憲獨被引進,帝先伏壯士於別室,至即執之。 憲辭色不撓,固自陳說。 帝使于智對憲。 憲目光如炬,與智相質。 或謂憲曰:「以王今日事勢,何用多言? 」憲曰:「我位重屬尊,一旦至此,死生有命,寧復圖存。 但以老母在堂,恐留茲恨耳。 」因擲笏於地。 乃縊之。 時年三十五。 以于智為柱國,封齊國公。 又殺上大將軍安邑公王興、上開府獨孤熊、開府豆盧紹等,皆以昵於憲也。 帝旣誅憲,無以為辭,故托興等與憲結謀,遂加其戮。 時人知其冤酷,咸云伴憲死也。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
22
憲所生母達步干氏,茹茹人也。 建德三年,册為齊國太妃。 憲有至性,事母以孝聞。 太妃舊患風熱,屢經發動,憲衣不解帶,扶侍左右。 憲或東西從役,每心驚,其母必有疾,乃馳使參問,果如所慮。 憲六子,貴、質、賨、貢、乾禧、乾洽。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
23
貴字乾福,少聰敏,涉獵經史,尤便騎射。 始讀孝經,便謂人曰:「讀此一經,足為立身之本。 」天和四年,始十歲,封安定郡公,邑一千五百戶。 太祖之初為丞相也,始封此郡,未嘗假人,至是封貴焉。 年十一,從憲獵於鹽州,一圍之中,手射野馬及鹿十有五頭。 建德二年,冊拜齊國世子。 四年,授車騎大將軍、儀同三司。 尋出為豳州刺史。 貴雖出自深宮,而留心庶政。 性聰敏,過目輒記。 嘗道逢二人,謂其左右曰:「此人是縣黨,何因輒行? 」左右不識,貴便說其姓名,莫不嗟伏。 白獸烽經為商人所燒,烽帥納貨,不言其罪。 他日,此帥隨例來參,貴乃問云:「商人燒烽,何因私放? 」烽帥愕然,遂即首服。 其明察如此。 五年四月卒,年十七。 高祖甚痛惜之。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
24
質字乾祐,初封安城公。 後以憲勳,進封河間郡王。 賨字乾禮,大將軍、中垻公。 貢出後莒莊公。 乾禧,安城公。 乾洽,龍涸公。 並與憲俱被誅。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
25
史臣曰:自兩漢逮乎魏、晉,其帝弟帝子衆矣,唯楚元、河間、東平、陳思之徒以文儒播美,任城、琅邪以武功馳譽。 何則? 體自尊極,長於宮闈,佚樂侈其心,驕貴蕩其志,故使奇才高行,終鮮于天下之士焉。 齊王奇姿傑出,獨牢籠於前載。 以介弟之地,居上將之重,智勇冠世,攻戰如神,敵國繫以存亡,鼎命由其輕重。 比之異姓,則方、召、韓、白,何以加茲。 挾震主之威,屬道消之日,斯人而嬰斯戮,君子是以知周祚之不永也。 昔張耳、陳餘賓客厮役,所居皆取卿相。 而齊之文武僚吏,其後亦多至台牧。 異世同符,可謂賢矣。
(No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available) (No translation available)
26
全文以中華書局、一九七一年十一月版《周書》為本校。
(No translation available)